<
                                     nieuwsbrief zelfvoorziening
----------------------------------------------------------------------------------
17                                                      apr.mei.jun ' 05 

zelfvoorzienende stad                                                                          citaat

hoe houdbaar is een anti atoom standpunt

utopische verkenningen 3
                            
  .
                                                                                                                 
Zelfvoorzienende stad

In het begin van de jaren zeventig hadden veel behoorlijk intelligente mensen hele
rare ideeŽn hoe ze de wereld zouden kunnen veranderen. Eťn daarvan was Paolo
Soleri. Hij dacht dat hij de wereld kon redden met het maken van een 'Arcology',
een compacte, zelfvoorzienende stad die op een waardige manier in de natuurlijke
omgeving zou worden gebouwd. Zeg maar: een ecologische Bijlmer in de woestijn
van Arizona.
------------------------------------------------------
http://www.mw.dds.nl/roadtrip/30.htm (exit)

Weinig zelfvoorziening in een w.w.w zoeken naar de regionale stad van Patrick
Geddes, zie Tuinstad, nieuwsbrief 16, noot 4. Zodoende doorgegaan met zelfvoor-
zienende stad.
Onverwacht daarbij Paolo Soleri aantreffend ' vader van de zelfvoorzienende stad',
zie Terugblik de twaalf ambachten 1, nieuwsbrief 13.
In betrekkelijk ontredderde staat, het niettemin in aanzet gerealiseerde zelfvoor-
zienend ? stadje van optioneel 7000 en feitelijk 50 inwoners. En in authentieke,
van alternatief vooroordeel onverdachte verslaglegging door passanten.

Van water is er in ieder geval een zwembad vol, tuinen blijven onvermeld evenals
critise opmerkingen over het ogenschijnlijk in forse hoeveelheden geÔmporteerd
cement of in ongebruikte vormen gegoten beton.  
                                                                                                    .
HOE HOUDBAAR IS EEN ANTI ATOOM STANDPUNT ?

Naarmate aardgas en aardolie opraken zullen in geÔndustrialiseerde verstedelijkte
gebieden vraagstukken van verwarming, verhitting, verlichting, vervoer en
verbinding op andere wijzen tegemoet moeten worden getreden.

Naarmate in geÔndustrialiseerde verstedelijkte gebieden vraagstukken van
verwarming, verhitting, verlichting, vervoer en verbinding op andere wijzen
tegemoet worden getreden raken aardgas en aardolie op.

Verwarming: naarmate verblijfsruimten worden bekleed, naarmate zonnevlakken
en waterbakken worden aangewend, naarmate methaangas wordt ingevoerd,
naarmate energie-andere nieuwbouw wordt uitgevoerd.

Verhitting: naarmate procťdť's worden gewijzigd.

Verlichting: naarmate luchtstroompanelen en accu's in gebruik komen, naarmate
werktijden worden aangepast.

Vervoer: naarmate gewoond wordt waar gewerkt, gewerkt waar gewoond,
naarmate vakantie ekspansie op zee zoekt, naarmate het gewicht van de
voertuigen afneemt, naarmate energie-andere nieuwbouw toeneemt.

Verbinding: naarmate zonnecellen kunnen worden bekostigd.

Overigen: naarmate.     Verderen: kolen en kernen.

Energie-andere nieuwbouw: een door gevels en daken opstijgende koeling voert
zomerse warmte in de heuvel vol holten waarop de terrasflat gebouwd is.
Aanliggende tuinen bevatten gewassen die de bewoners verzorgen.
------------------------------------------------------------------------------------------------

Uit: Een planologie voor de voetganger, bloemlezing bij een bericht. 8 blz., ' 82,
Studio zelfvoorziening.
En in: Walden vier 1, een planologie voor de voetganger. 84 blz., poezie-proza,
' 99, Studio zelfvoorziening.

Bij de ' 99 uitgave de aantekening: Aan verwarming onder meer toe en af te
voegen. Luchtstroompanelen
* wellicht in octrooiliteratuur. Accu's: zie vliegwiel en dergelijke.
* Windpaneel: indien vrijstaande muurvlakken worden voorzien met een bekleding
van luchtstroomonderscheppers kunnen hoeveelheden electriciteit worden
opgewekt. Over prijs en eventuele ongemakken van deze nog potentiŽle
energievorm kan in dit stadium weinig met zekerheid worden gezegd.
Windwiel: waar je in staat, dat je voortblaast.
Woestijnbevloeier: zeewater verdampend in pijpleiding
**, als zoet water (in
dezelfde) neerslaand.  (Walden vier 1, 44, vnt. 7, 8)
** In doorsnee afwijkend, plm. horizontaal liggend. Een alternativ zijn 'dŰmes'
waarin hetzelfde gebeurt en de zoutneerslag wellicht gemakkelijker te verwijderen.
----------------------

Noot bij publicatie apr ' 05: een reden deze ' 78 tekst, merendeels nog innovativ
en actueel, deels toe aan een update, weer te geven is de nieuwe, betrekkelijk
onverwachte en zich wellicht voortzettende trend tot meer kernenergie. 
Destijds, Kalkar net of bijna dicht, op papier gezet vanuit de gedachte dat zonder
de maatschappelijke vraag naar energie grondig aan te pakken (geslaagde) acties
tegen kernenergie symptoombestrijding blijven.

-----------------------------
2. 06 : In Nieuwslicht (Vara) een waterverdamptent ten behoeve van drinkwater-
voorziening in tropise streken. Geen vermelding aangevoerd zeewater erin te
verdampen ten behoeve van gewasirrigatie.
10.06 : Seawatergreenhouse (bron Ecoboot) Het zeewater blijft hier bij de kust.
En met het wokkel windmolentype (uitgerekte schroef, verticaal. horizontaal ?)
zou een versie van windpaneel in beginsel voorhanden zijn.
5.010 : Seawatergreenhouse verder ontwikkeld. Met het Sahara forest project'
gaat het zeewater ook de woestijn in. Zie evt. Zeewaterkas. En anderen. De
woestijnbevloeier uit '79 (Walden vier 1, 44, vnt. 7, 8 en Walden vijf 3, 26) kan nog.
Voor 'windpaneel' zie evt. nwsbrf 25, Files 2, vnt. 3.
7.011 : Drinkingwiththewind  Compacte windmolen/omgekeerde osmose
installatie zuivert vuil en brak water, eventueel zeewater, tot drinkwater.
Windmolen/zonnecellen als energieleverancier ertoe innovativ. Betrekkelijk veel
'technologie', geen gegevens over directe (en indirecte) kostprijs per liter, wat bij
land- en tuinbouw ten behoeve van locale voor-zich productie van extra belang is.
Zo ook prijsvergelijking met zon/verdamping toepassingen. Daarbij lijkt de\
'zeewaterkas' goedkoper te kunnen. Slechts een zeewaterpijpleiding de woestijn
in en hier en daar aanliggende 'domes' die voldoende bevloeiing leveren voor
bos- en andere tuinen in de buitenlucht.
------------------------------------------
5.016 Lees evt. verder Woestijnbevloeier en ,, 2, nwsbrf 42 en 43.
                                                                                                    
^
                                                                                                      .
Utopische verkenningen 3

Een jaar voor De erfenis ..' verscheen een anders gepluimde maar niet mindere
'afrekening' : De utopische verleiding' deels een bewerking van tijdschriftartikelen,
waaronder De utopische paradox, 1988, als eerste.
1

Deze als 'zelfvernietigend' aangeduide paradox en daarmee niet de paradox als
wel de utopie bedoelend, wil zeggen dat zich welbevinden bestaat bij gratie van
zich onwelbevinden.

'Lijken de bewoners van deze Utopia's niet op een huiskat? Ook die leeft in een
comfortabele omgeving die door haar menselijke huisgenoten voor haar in stand
wordt gehouden, zonder echter de indruk te wekken daar nu speciaal van te
genieten. Zij weet niet dat sommige van haar soortgenoten op het asfalt van onze
steden een harde strijd om het bestaan moeten leveren. Zij kent het ongeluk niet
en daarom ook niet haar geluk. Dit is de utopische paradox.' 
2

De utopia's van Bellamy en Skinner, waarin het welzijn van de personages
bescheiden wordt afgeschilderd, volgens willen en kunnen van de auteurs,
hetgeen ze door onze utopie jagers niet in dank wordt afgenomen, want niet
passend in utopie caricatuur van volmaakt onophoudelijk geluk belovend, en dus,
hoe merkwaardig, bewijs voor hun paradox.

Een onderscheid tussen zijn en (kennend) bewustzijn lijkt op de huiskat verder
niet van toepassing. Deze immers voelt zich zoals ie zich voelt, even wat slechter
op beter misschien wanneer een hongerige straatkat passeert maar honger of
dorst, pijn, depressie krijgt het dier er niet van. 
Reacties indertijd in De psycholoog op de paradox ?

Opmerkelijk uitvoerig wordt op het vrijwel vergeten Walden two, 1948, van
gedragspsycholoog Skinner, 'gevaarlijker dan gewone utopist', ingegaan. 
3
Omdat een werkdag van vier uur begrip van besprekers te boven gaat, lijkt hun
bevangen zijn door de (neo)liberale economie ideologie vrijwel totaal.
Walden, 1849, het wijsgerig kluizenaarsdagboek van Thoreau, wordt als 'literaire
utopie' minder goed aangeduid. 
4
Over het Walden project, rond 1900, van tachtiger van Eeden, geen woord.          
.

Marx

Ook van Marx blijft weinig heel. Vooral opgevoerd in verband met een argument
over arbeidsdeling, waarbij Smith
5 het bij het rechte eind zou hebben, Plato
gebrekkig wordt weergegeven en geen poging wordt gedaan de marxistise
abstractis
6, die arbeidsdeling en particulier eigendom ongeveer als de bron van
maatschappelijk kwaad duiden, wat te begrijpen.

'De arbeidsdeling bij Smith is, met andere woorden, slechts de reflectie van het
niet op voorhand gecoŲrdineerde streven van talloze individuen naar lotsverbetering
...' of '... de spontane markteconomische arbeidsdeling, die het gevolg is van het
dagelijkse handelen van mensen die voortdurend de gelegenheid hebben om door
ruil of marktgerichte productie hun welvaartsniveau te verbeteren.'

Waarmee aan een onnodige (historise) veelheid van weinig verheffend, onaange-
naam, ongezond, gevaarlijk en slecht betaald werk, voor betrokken individuen een
betere keuze niettemin dan erger armoe, voorbij wordt gegaan.
7
Hetgeen, verpakt in andere theorie met weer andere consequentis, van Marx niet
kan worden gezegd.

Particulier eigendom voor Marx een kwaad, voor auteurs, steevast in combinatie
met contractvrijheid, een groot goed.
De contractvrijheidsclausule, en een onophoudelijk benadrukken van menselijke
verscheidenheid, beschermt onder meer veelbezitters en -verdieners die op
enigerlei wijze een wettige overhand hebben gekregen op weinig-, geen- en
nogminderbezitters.
Begaan als ze zijn met particulier eigendom, het verjagen van hele dorpen van
landgoederen van grootgrondbezitters wanneer deze met schapenteelt meer
kunnen verdienen (enclosures), vermelding waarvan in de inleiding toch niet de
geringste verdienste van More's Utopia, wordt in hun behandeling van de
klassieker node gemist.
8

De natuurlijke orde

Lezendeweg wordt duidelijk waarom ieder spoor van 'utopie' kalt dient te worden
gesteld. Men heeft zoals te doen gebruikelijk de waarheid zelf in pacht.
 
'Tot de natuurlijke geaardheid van mensen behoort dat zij geboren worden,
opgroeien en sterven, en tijdens hun leven de schaarste moeten bestrijden door
arbeid. Deze gegevens vormen de objectieve natuurlijke orde (law) of het
objectieve natuurlijke verband (ius) van het menselijke samenleven, het objectieve
natuurrecht.' 
9

Geen marxistis-leninistise frase maar een uit een achtergrond van christelijke
orthodoxie, romeins recht en (neo)liberalisme.
Zoals in de rest van het boek gedurig stellend in plaats van veronderstellend,
meer suggererend dan benoemend, met soms onmiskenbaar utopise trekjes:

'Het is geen toeval dat juist in de christelijke orthodoxie de leer van het
natuurrecht de kern vormt van alle bespiegelingen over aardse verhoudingen onder
mensen. Respect voor de natuurrechtelijke ordening (iustitia) impliceert respect
voor ieders vrijheid en gelijkheid, en aldus respect voor ieders eigenheid of
eigendom. Intermenselijke relaties dienen bijgevolg te berusten op betoonde
overeenstemming; zij hebben de vorm van afspraken, contracten, verbonden.
Mensen kunnen daarom slechts samenleven als bondgenoten; geen van hen is
de meester van anderen. Binnen deze natuurrechtelijke perken dienen mensen
hun verantwoordelijkheid te nemen in de vorm van liefdevolle zorg (caritas) voor
zichzelf en voor elkaar, voor hun kinderen en hun ouders. De combinatie van
iustitia en caritas, beide gefundeerd in het natuurrecht, is karakteristiek voor de
christelijke ethiek.' 
10

En: 'Tegelijkertijd is duidelijk waarom deze opvatting van het natuurrecht geen
ruimte biedt voor utopische constructies: de wereld waarin wij leven, is de enige
waarin wij kunnen leven; zijn beperkingen zijn de voorwaarden waaronder wij onze
mogelijkheden kunnen ontplooien.' 
11

Let wel, het ene natuurrecht is het andere niet:

'Een dergelijke interpretatie van de term 'natuurrecht' kenmerkt de nieuwe rationa-
listische natuurrechtsleer, die in de zeventiende en de achttiende eeuw opgang
maakte. In deze leer staat het natuurrecht niet noodzakelijk meer voor de natuur-
lijke orde die de mensen dienen te respecteren om zich in de wereld te handha-
ven; het wordt gezien als een door de rede gedicteerd systeem van voorschriften,
dat voor elk praktisch probleem de passende oplossing biedt en liefst door een
verlichte overheid in concrete regelgeving moet worden omgezet. Het nieuwe
rationalistische natuurrecht ademt derhalve dezelfde geest als de utopie.' 
12  

Gnosticisme en millenarisme  

'In de negentiende eeuw bereikt het utopisch syndroom zijn volle wasdom in een
amalgaam van gnostische en millenaristische denkbeelden over de gang van de
geschiedenis en haar nakende ontknoping, gekruid met een geloof in de
bevrijdende rol van zowel de wetenschap en techniek als de staat.' 
13 

De utopie zou verder reiken dan Utopia en niet zozeer met het Bijbels discours
zelf als wel met zekere, uiterst verwerpelijke, noties en bewegingen daarbinnen al
eerder zijn gegeven.

Van de gnostice Katharen evenwel is weinig kwaads bekend en ze hebben zich
toch echt niet zelf uitgeroeid, zoals het geweld van millennium
14 verkondigende
Anabaptisten niet opweegt tegen hetgeen tegen hen gebruikt:   

'Luttele jaren na de publicatie van Utopia kwam Europa in de ban van de
gewelddadige utopisch-millenaristische experimenten in MŁnster en elders. Daar
werd More's hoop op een vreedzame coŽxistentie en wederzijdse verrijking van
Utopia en de bestaande orde in bloed gesmoord.' 
15

Rammelen veel redeneringen in het boek en grossiert het in onhoudbare
beweringen, van deze klopt minder dan niets.
Europa in de ban van tal van andere zaken, de duitse landen onder meer in die
van de opstandige Luther, een Boerenoorlog
16 en kort erop Wederdopers die het
in MŁnster voor het zeggen kregen, er niet utopisch experimenteerden maar in de
loop der roerselen een Nieuw Jeruzalem uitriepen , ..., waarna de prins-bisschop
de stad belegerde, ..., uiteindelijk innam en er op minder christelijke wijze (z'n)
gezag en orde herstelde.  
More's en Erasmus hoop op vreedzame europese coŽxistentie werd, afgezien van
de reformatie, vooral verstoord door oorlogen van de franse koning Frans I tegen
de oostenrijks-bourgondisch-spaanse keizer Karel V en vice versa, waarin de
paus en de engelse koning Hendrik VIII wat halfslachtig meededen en dezelfde
wereldlijke overheden, op directe en indirecte kosten van de bevolking,
omvangrijke legers ontwikkelden.

Wolven in schaapskleren ?

Middels een raillerend 'dans der utopieŽn', waarin een uitvoerig overzicht van
utopise literatuur en en passant een stalinistis en een nazi utopia, eindigt het
betoog met slotopmerkingen waarin de utopist het voor de antichrist niet
onderdoet.   

Weliswaar vlot geschreven, grote lijnen niet schuwend, onmiskenbaar belezen
17
en niet minder spitsvondig dan politici soms, juristen en andere schriftgeleerden,
door de schaapsvacht der orthodoxie schemert regelmatig wolfshuid en blikkert
er zo nu en dan een hoektand:

'...omdat veel van wat men tegenwoordig (ten minste sinds de Universele
Verklaring van de Rechten van de Mens van 1948) allemaal als 'mensenrechten'
noemt, de grens van het belachelijke - of zullen we zeggen: de utopie - allang
overschreden heeft. Zie o.a. P.B. Cliteur, 'Waardoor worden de rechten van de
mens het meest bedreigd? Door utopisme of door cynisme?', in Liberaal Reflex
IV, 1996.'
18

'...zie o.a. P. Ferrara, Social Security, The Inherent Contradiction (Cato Institute,
San Francisco, 1980), F. de Kam en F. Nypels, Afscheid van het paradijs, De
herziening van de Sociale Zekerheid (Contact, Amsterdam, 1984).' 
19 

----------------------------------------------------------------------------------------------------
1. Hans Crombag, De utopische paradox, in De Psycholoog, 23, 1988.  
2. blz. 47
3. Met Beyond Freedom and Dignity, 1971, vertaald als Over een wereld zonder
vrijheid en waardigheid, 1973, komt dezelfde er mogelijk evenmin goed van af.
Wel is diens driedelige autobiografie, 1976 ev., in de beschouwingen opgenomen.
Zie evt. Homesteading 2, Nwsbrf 11.
4. Vrij geciteerd: Zo stelde ik dus vast dat een student die een onderdak nodig
heeft er een voor z'n hele leven kan verwerven voor de prijs die hij nu jaarlijks aan
huur betaalt.                                                                                                
Waaraan toe te voegen: Bovendien, desgewenst, aanliggend een deeltijdbaan met
een niet onaardig inkomen in natura.                                                   
^
5.'Zie het beroemde tweede hoofdstuk van Adam Smiths An Inquiry into the
Nature and the Causes of the Wealth of Nations (1776). Vergelijk zijn beschrijving
van de arbeidsdeling, en het proces waarin deze tot stand komt en zich
ontwikkelt, met de beschrijving van Plato in het tweede boek van Politeia. Plato
heeft het daar ogenschijnlijk over het ontstaan van de staat, maar in feite geeft hij
een opsomming van 'de elementen die nodig zijn om een staat op te bouwen'. Het
contrast tussen de historisch-evolutionaire benadering van Smith en het
rationalistische constructivisme van Plato is markant.'  noot 51, blz.177.
Plato (Socrates) veronderstelt de vele menselijke behoeften en wensen, waarin
arbeidspecialisatie voorziet, als historise reden van de stadstaat. Op dit idee van
vakmanschap ook voortredenerend wordt een stadstaat gedacht met
hooggestemde aandacht vooral voor opvoeding opleiding van verdedigers en
bestuurders. (Athene eerder na langdurige oorlog ingenomen door Sparta).
Een en ander passend in een uitwaaierende dialoog omtrent hetgeen rechtvaardig
zou zijn, juist, passend, goed.
Dezelfde menselijke behoeften als uitgangspunt nemend lijkt het eveneens
socratis de andere kant uit te redeneren, de overbodigheid van veel producten en
diensten aantonend, zowel als de voortreffelijkheid van eenvoudig, natuurlijk,
gezond, veelzijdig vakbekwaam zťlf produceren.                                             
.
Vergelijk evt. Zelfvoorziening bij Plato, Aristoteles. Studio zelfvoorziening,' 96.  
^
6. Die deutsche Ideologie, Erster Teil, Feuerbach. Karl Marx & Friedrich Engels,
1845, eerste publicatie 1888.
Vert.: De Duitse ideologie, deel I, Feuerbach. H.C. Boekraad en H. Hoeks,
Sunschrift 42, Socialistiese Uitgeverij Nijmegen, 1972.
7. Arbeidsverdeling, van bedrijven en organisaties (de aldaar interne verdeling,
wellicht in verband met lopende band argument, in het betoog terzijde gesteld),
heeft veel maar lang niet alles te maken met markteconomie en geldomloop. Een
lange geschiedenis ook van onvrijwillig (slavernij), noodgedwongen vrijwillig (oa:
machthebbers hebben zich de productiemiddelen, waaronder grond, toegeŽigend),
verwerpelijk vrijwillig (inspelend op noden, zwakheden, geldgeprikkeld) en
wenselijk vrijwillig, valt erin te onderkennen. 
8. Eigentijds binnenlands: de onbeschaamde Oort belastingoperatie; het zonder
of met onduidelijk alternativ op straat zetten van mensen, onder andere vanwege
huurschuld; inbreuk op w.a.o uitkeringen; passende arbeid en aanverwante zaken
afgeschaft; extreme groei van veelbezit en -ontvangst; overstelpende immigratie.
                                                                                                                  
^
9. Blz.195.
10. ,,
11. Blz.196.                                                                                                
^
12. ,,
13. Blz.248.
14. Duizendjarige periode zonder duivel, voorafgaand aan het einde der tijden.
(Apocalyps of boek der Openbaring).
15. Blz.223. Misschien wat te toevallig dat de MŁnster episode, in Theoretische
sociologie'  (zie Utop. verk. 1) uitvoerig geciteerd, ook hier aan bod komt.         
^
16. Met deels de 'enclosures' gelijkende oorzaken.
17. Zoals het plaatsen van 'godsdienst is opium voor het volk' in (al te snel
afgeserveerde) context. Of vermelding van een voorloper van Limits to growth,
Meadows e.a., 1972: Population, resources, environment, P en A Ehrlich,
Freeman, San Francisco, 1970.
18. Noot 65.
19. Noot 103.                                                                                              
^
--------------------------------------------------------------------------------------------------------                                                                                                     
                                                                                                       ^







Geen bericht over mogelijke publicatis van de voormalige Frank Lloyd Wright
medewerker, zodat het gerealiseerde vergeleken zou kunnen worden met het
geformuleerde qua zelfvoorziening, architectuur, huisregels. Maar hier is wel
achter te komen, zoals ook eventueel emailadres, website, webcam van
Arcosanti (AZ) zo het bouwkundig getoonde er toe motiveert.

Meer regel bijna dan uitzondering (1) het minder esthetis (ecologis) gebouwde,
waaraan omwonenden en voorbijgangers zich nauwelijks kunnen onttrekken
zoals aan andere cultuurproducten en dat zo vaak zo lang ook blijft staan.

Wellicht deden de oude Egytenaren het beter qua zelfvoorziening en vormgeving:

'Thutmose betekent werkplaats. De naam is ontleend aan de zonnecultuur uit het
oude Eqypte van farao Achnaton. Deze stichtte ruim 3350 jaar geleden een zelf-
voorzienende stad, Amarna genaamd. Deze stedelijke omgeving was opgedragen
aan Aton, de zonneschijf, die werd gezien als bron van alle leven.'

Aldus een voetnoot bij het Thutmose project, voornemens met zonnecellen een
honderdtal huishoudens van stroom te voorzien. (2)
Een voorwaarde dat de huishoudens hun stroomgebruik minstens halveren
alsmede overig energieverbruik, is daarbij helaas niet opgenomen. Merk verder
op dat de photovoltaÔse (pv) cellen enige minder zelfvoorzienende productie
vergen zoals ook het scala aan apparatuur dat ze voeden.

Amarna.

Vindplaats van restanten van het historise Akhetaton, de nieuwe hoofdstad die
niet lang bestond.
Geeft internet onderzoek tal van facetten van egyptologie, sporen van zelfvoor-
ziening of self-sufficiency van de stad ontbreken voorzover.
Mogelijk wordt een soort onafhankelijkheid bedoeld, een zich door de eigenzinnig
innoverende farao weinig aantrekken van gangbare godenverering en cultus in
hoofdstad Thebe en de rest van Egypte.

De zelfvoorziening materieel opgevat en stedelijk (3) zal, zij het niet als
economise leer of doctrine, vrij algemeen zijn geweest in de tijd. Stoffen voor
voedsel, kleding, woning en dergelijke merendeels uit directe omgeving en een
fractie aan grondstoffen, heel- en halffabricaten, ten behoeve vooral van (elitaire)
luxe en ritueel, van verderaf aangevoerd.

Diverse kluitjes aldus in het Amarna riet, bovendien, de zon als energiebron toch
wat anders dan als goddelijke bron, Thutmose geen werkplaats maar naam van
de hoofdbeeldhouwer zelf.
collega van Thutmose
Meevaller niettemin dat in de naspeuringen Hesiodus, Epicurus en wellicht
Pythagoras (leefgemeenschappen) nadrukkelijker in beeld kwamen en een rijk
referentieveld aan invalshoeken betreffende stad-achtige autarkie kon worden
vastgesteld.                           
--------------------------------------------------------------------------------------------------------
 
1. Voor beeldende kunst in de openbare ruimte zou voorbehoud 'bijna' vervallen. 
2. Http://www.zonnestroom.net/welkom.html
3. Eveneens materieel maar meer individueel huishoudelijk opgevat en gedragen door een doe-veel-zelf ethiek, zou de arbeidsverdeling in de stad anders uitvallen en dientengevolge, vrijetijdsbesteding dan en vrij vrijwilligerswerk: tempels, palei- zen, eredienst, hofhouding, teraardebestelling.
4. Afbeelding maquette Akhetaton: http://www.thearchitecturestore.co.uk
                                        atelier: http://www.faraosvandezon.nl

5.016  Arcosanti: Arcosanti today (master plan niet om over naar huis te
schrijven)
                                                                                                  
^