Groen uitroepteken !                                                                    ^

Door Studio zelfvoorziening eerder informeel toegekend aan zelf-, nabij-, ter
plaatse productie van voedingswaren door eetgelegenheden (De Kas,
Amsterdam), nu dan als eerste formeel aan
'de Kiem' :

"Dit voorjaar heeft een groep enthousiaste jonge mensen de Nicole-hoeve op het
eiland weer in gebruik genomen. Door lot en
toeval kom ik met hen in contact en
al spoedig valt het besluit om in Amsterdam de trossen van mijn bootje weer
eens los te gooien om elders mijn geluk te gaan beproeven.
Twee dagen varen over Hollandse kanalen en rivieren brengt ons aan de oevers
van het steeds verder verwilderende eilandje in het Haringvliet, dertig kilometer ten
zuiden van Rotterdam. Een vlucht wilde ganzen maakt zich, hoog in de lucht, luid
snaterend klaar voor een tussenlanding op het eiland, terwijl wilde paarden er
vanaf de dijk nieuwsgierig ons naderende bootje gadeslaan.   ...
Op 'de Kiem', want zo noemt zich het project dat hier van start gegaan is, werken
mensen aan het ontwikkelen van een zelfvoorzienende ecologische
gemeenschap: het pand wordt opgeknapt en mooi gemaakt, de moestuin in ere hersteld, de boomgaard van de ondergang gered, en verder wordt er naar hartelust
geŽxperimenteerd om een gemeenschappelijke droom te realiseren. Centraal
uitgangspunt van het project is een plek te creŽren waar mens en natuur op een
uitgebalanceer- de manier met elkaar in contact kunnen komen.
Ben je nieuwsgierig geworden? Kom gerust eens een kijkje nemen!
Voor informatie: 'De Kiem' op Tiengemeten +31(0)186662209 "
------
uit Nomaden te water, Hein Kuipers. 't Narrenschip 20,
http://www.narnar.org .









============================================


Zie ook
http://www.zelfvoorziening.nl/nieuwsbrief_28.html#kra
                                                                                                    
^

<                                     nieuwsbrief zelfvoorziening
-------------------------------------------------------------------------------------------------------
19                                                      oct.nov.dec '05 

coŲperatieve kolonies                                                                             citaat

autonome zelfvoorziening / d.i.y.                                                            bericht

utopische verkenningen 5 (slot)

groen uitroepteken

                          
  .
CoŲperatieve kolonies

Idealisten als Van Eeden hielden er naar hun idee te weinig rekening mee dat
deze methode stamde uit de beginjaren van het socialisme, de vroege
negentiende eeuw, toen kleinschalige bedrijven en zelfvoorzienende boerderijen
een geloofwaardig alternatief waren voor het toen nog onvolledig ontwikkelde
kapitalistische stelsel.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------
uit De amerikaanse droom van Frederik van Eeden, Marianne Mooijweer, De
bataafsche leeuw, 1996. In Van Eeden contra de SDAP, blz.25.

Mogelijk de SDAP contra van Eeden, zelfvoorziening' verder aan te treffen op
bladzijde 33, 34, 73, 250. Allen in verband met laat 19e en vroeg 20e eeuwse
initiativen, al is het de vraag of het woord toentertijd werd gebruikt. Zo wel, dan
waarschijnlijk met dezelfde onscherpte als in onderhavige studie en hier eerder
onderzochte citaten.

Zo ligt er een wereld van verschil tussen kleinschalige bedrijven, waaraan het niet
zal hebben ontbroken in de perioden, en zelfvoorzienende boerderijen, een
betrekkelijk tijdloze innovatie waaraan veel nog moet worden ontwikkeld omdat de
boer sinds jaar en dag vooral voor landheer en of markt produceert. De land-
goederen en dorpen zelf (oa. grieks, romeins, middeleeuws, kastelen, kloosters)
daarbij veelal in hoge mate, zij het niet bewust of expliciet, zelf voorzienend.

Meer dan eens ook lijkt de term te staan voor economise zelfstandigheid, finan-
cieel op eigen benen kunnen staan, wat zowel met omvangrijke als met geringe
in- en uitvoer van goederen en of diensten kan worden bereikt. Hoe meer immers voor zich wordt geproduceerd en natuurlijk eenvoudig geconsumeerd, hoe minder
van de markt behoeft te worden afgenomen en dus middels verkoop van goederen
en of diensten verdiend.

De geringe in- en uitvoer van goederen (en diensten) is, ook in het licht van latere
ecologise inzichten, uiteraard de interessante, welbegrepen variant.
Omdat evenwel geen huishouding zonder een mate van geldinkomen kan, zal dit
middels export van goederen en of diensten dan wel anderszins moeten worden
ontvangen.

In mindere mate voorzover politieke items als recht op natuurlijke hulpbronnen, en
dus op grond en enig geldinkomen, zijn gerealiseerd en in meerdere mate voor-
zover werknemers, grondstoffen, machines voor betreffende export worden
gehuurd of gekocht.

Het geldinkomen aldus een crux en relativ onvermogen van de klein- of groot-
schaliger (coŲperative) zelfvoorzienende huishouding, op het terugdringen waarvan
ondersteunende wetenschappelijke research (huishoudkunde, consumptiekunde,
productiekunde) zou dienen te zijn gericht. 

Inderdaad, hoe verder het 'kapitalistise' stelsel (werktuigen, machines, goedkope
import uit kolonies, massaproductie, verstedelijking, ...) ontwikkeld, hoe lastiger
kleine boeren en handwerkslieden hun te duur en ouderwets wordende producten
kwijt kunnen.
Maar of dat zelfvoorzienende boerderijen ongeloofwaardig maakte ?. Tijdgenoten
hadden met beschikbaar geld, werkkracht, goede wil, voorbeeldprojecten kķnnen
realiseren. Vergeleken met land-, mijn-, fabrieks- en andere arbeid in de periode
een betrekkelijk arcadise hemel, die middels eenvoudig navolgingsgedrag Š la
automobiel, vliegtuig en noem maar op, in korte tijd wijd en zijd had kunnen zijn
verbreid.

Productie voor eigen gebruik.

Is in de ontwikkeling van Van Eeden's theoretise en practise bedrijfsplannen een
trend naar grootschaliger, commerciŽler, machinaler waarneembaar, in eerste
artikelen als zodanig: Werk en brood', CoŲperatieve rijkshoeven', 1897, lijkt de
zelfproductive gedachte prominent aanwezig.                                      .

' Van Eeden stelde voor, op rijkskosten boerderijen op te zetten met bedrijven en
werkplaatsen. Hier zouden werklozen een waardige broodwinning vinden omdat
zij in staat werden gesteld hun eigen voedsel te verbouwen in plaats van hun hand
op te houden bij de armenkas. Van Eeden vond het een verbijsterende verkwisting
dat er enorme bedragen aan armenzorg werden uitgegeven terwijl goede
landbouwgrond braak lag en het platteland leeg liep.'
1

Een best plan
2, op de vraag waarom progressiv en sociaal voelend Nederland er
zich niet enthousiast achter opstelde, wordt in de studie, vooral gewijd aan Van
Eeden's ervaringen in Amerika, slechts summier, zie citaat bovenstaand,
ingegaan. Andere relevante reacties, bevestiging, weerlegging ?.
3

Zijn tegen waarschijnlijk hogere rijkskosten meer reguliere werkverschaffings-
projecten denkbaar en werden deze ook toegepast, de betrekkelijk logise
combinatie met zelfproductie van diverse grondstoffen en producten
4 geeft aan
de variant een extra dat velen voor- en nadien, vooral ook op alledaagser en meer
individuele basis, niet minder heeft aangetrokken.
5                   .

Met ontwikkeling van het idee tot een werkzaam alternativ was de massa-
werkloosheid van de jaren ' 30 wellicht beter opgevangen
6 terwijl medewerking
van marxistise socialisten de latere industrie bejubeling door onder meer sovjet
communisme en nationaal socialisme had kunnen temperen.

Soelaas eveneens tegen werkloosheid in 2e en 3e wereld en die in het binnenland
jaren ' 70, en erna, had het op korte termijn kunnen bieden, tegelijkertijd en voor
hetzelfde geld een meer ecologise en duurzame economie stimulerend.
7

Terug naar de natuur.                                                                                      .

Element in voornoemde concepten en bij uitstek in het kort erop in praktijk
gebrachte Walden (Bussum) is een in de geschiedenis zich regelmatig mani-
festerend verlangen naar eenvoudig natuurlijk leven, versterkt nu wellicht door de
in alle hevigheid voortgaande industriŽle revolutie.
Vergelijk ook de 'arts and crafts movement' in Engeland en VS en diverse 'back
to the land' uitingen.
8

Merkwaardig wellicht dat heropleving van het motief in de jaren ' 70 in V.S. onder
meer en in Nederland, en vervolgens de onverwachte massawerkloosheid hier te
lande, in de studie onvermeld blijven.

Met meer directe vormen van coŲperatie hangt deze natuurlijk leven impuls niet
noodzakelijk samen of wordt door de soms lastige figuur meer gehinderd dan
vooruit geholpen, want ieder voor z'n eigen deurtje gaat regelmatig sneller dan de
hele straat met z'n allen.

Socialisme.

Zou uit lezing van het boek soms de indruk kunnen ontstaan van 'socialisme' als
ongeveer enige optie op een humaner maatschappij, Van Eeden en met hem
andere 'tachtigers' ontging de megatrend niet.

In zijn geschetste stapsgewijze toenadering ertoe en afstandname van 'de klas-
senstrijd', heeft een reeks beschouwingen
9 over kunst en socialisme het latere
'sociaal realisme' goed ingeschat, tegelijkertijd voorbijgaand aan een nog immer
blinde vlek van het thema.

Zijn er weinig rijken en veel armen, in het sociale veld van de kunsten zijn de
verhoudingen tussen geroepenen en uitverkorenen niet minder navrant.   
Tegenstrijdig aan het humaan en progressiv (zelf)beeld van de sector, een op-
lossing van de wel zeer ongelijke verdelingen lijkt inherent onmogelijk, al komen
naarmate het fenomeen verder in kaart gebracht deeloplossingen beter in zicht.

Loterijtoppen afgevlakt, en die van de inkomens, persoons- en ook wel zaak-
verheerlijking in velerlei vorm gematigd, doorzien en als minder wellevend begrepen.  
-------------------------------------------------------------------------------------------------------

1. blz. 26.
2. Mits op vrijwillige basis en aangevuld met een individuele variant.
2a. 'Een stukje grond, wat geld en een arbeidsplaats zelfvoorziening is in beginsel
aanwezig'. Openingszin van Zelfvoorziening als banenplan, Studio zelfvoorziening
' 82. Niet geplaatst onder meer in de Volkskrant.
3. In later jaren, vooral coŲperatie ideeŽn ontwikkelend, trachtte Van Eeden een
Practical Socialistic Association ('een zelfvoorzienende federatie van coŲperatieve
bedrijven en winkels') te introduceren op het congres, 1906, van de engelse
Sociological Society. Het congres evenwel ging over theoretische sociologie,
lezingen waren al gepland en de Society schrok terug voor 'business
responsibility'. blz.250, noot 31.
Het essay Een weinig experimenteele sociologie, 1907, en een artikel Mijne
ervaringen op sociologisch gebied, idem noot 40, zullen ermee in verband staan.
Vergelijk: Utopische verkenningen 1, Nieuwsbrief zelfvoorziening 15, vtnt 5 en 8.
!
Mogelijk had een congres theoretische economie meer kans geboden, naast
coŲperative bedrijfsplannen biedt het idee van zelfproductie de discipline een
uiterst innovative invalshoek: een mens heeft aan bepaalde materieele zaken
behoefte en in beginsel voldoende, welnu, welbegrepen zelfvoorziening voorziet
meest eenvoudig (en duurzaam) in deze behoeften.
4. 'Hij benadrukte dat zij eerst hun eigen graan en fruit moesten verbouwen, ho-
ning en melkproducten winnen voor eigen gebruik, meubels timmeren en huizen
bouwen, schapen houden voor wol en vlas voor linnen en hun eigen kleding.
De arbeid van de kolonisten moest er in eerste instantie louter op gericht zijn
zichzelf en hun gezinnen te onderhouden (een eventueel overschot kon tegen
marktprijs worden verkocht)'. blz.27.                                          
.
5. Tal van plattelands- en stadsjongeren wereldwijd zullen de optie sinds
mensenheugenis hebben gekoesterd en, voor zover mogelijk, uitgevoerd. 
6. Gesteld dat het ook met de Siedlungsgenossenschaften (blz.33) wat
geworden zou zijn.                                                                               
^
7. Maar zelfs een durfbeleid werkloosheid: werkwilligen eerst, passiv sollicteren,
fatsoenlijke geldprikkels bij asperges en dergelijke, kwam in overvloedige media-
communicatie over het onderwerp nauwelijks aan bod. 
8. Blz.73, blz.112.
9. Artiest en socialist. Let wel, modernisme en postmodernisme kennen, alle
chauvinisme ten spijt, eveneens hun zwakke kanten.
                                                                                                          
^
ps. In verband met voorafgaande beschouwingen in de Nieuwsbrief over stads-
ontwikkeling mag de stadsutopie van Van Eeden en Jack London, Het godshuis
in de lichtstad, 1919, niet onvermeld blijven.
--------------------------------------------------------                                                   ^
Zie evt. ook (van Eeden) nwsbrvn 28, 29, 31, 32.                                      
.
                                                                                                                    
"Autonome zelfvoorziening / D.I.Y.                                                
                                                                                                                    
Je eigen eten verbouwen, zonnecellen, zelf kachels bouwen, zelf je brood bakken,
kraken, eigen bedrijfjes opzetten ?. Kortom: echte D.I.Y.! We hebben geen multi-
nationals of overheden nodig.
Zelfvoorziening als politiek statement en als way-of-living. Ideologisch & praktisch.
Lancering van het nieuwe 'netwerk van autonome zelfvoorziening' , GroenFront!
over de politiek achter zelfvoorziening, filmpjes over jam maken, autarkische
woningen uit afvalmateriaal, en meer.....

Aanvang: 14 november 20:00 uur * Prijs: gratis
Politiek cafe Alarm!, plaats ACU, Voorstraat 71, Utrecht                                   

Binnen 5 jaar zakt de olieproductie in. Ze is dan niet langer in staat in de groei-
ende vraag naar olie te voorzien. Wat dat betekent ontdek je op
www.peakoil.nl "
------------------------------------------------------------------------ 
Elders het 'einde van de geschiedenis' 3, niettemin, zou 'het communisme' tot de
utopie behoren dan 'de liberale democratie' alias 'het kapitalisme' eveneens.
Haar lokroepen rijk en overvloedig gedocumenteerd. En nog steeds onder ons,
zoals overigens ook communisme en andere cratieŽn die immer het beste of
betere voor hun bevolking zeggen te doen.

Het onderzoek zou dan wat overbodig zijn, zeker omdat naast communisme het
nazisme nadrukkelijk in 'de utopie' dan wel 'de ideale samenleving' wordt onder-
gebracht. Maar het begrip omvat meer:    

'De utopie, het geloof in een radicaal andere en betere samenleving, drukte een
beslissende stempel op de recente geschiedenis. Revolutionaire politici, avant-
gardistische kunstenaars, sociaal bewogen architecten Ė velen meenden de
sprong te kunnen maken naar een wereld van voorspoed en vrede. Steeds werden
deze pogingen het Paradijs op aarde te vestigen vergezeld van kritiek.'

Ontbreken hier economen en technologen, zeg maar het bedrijfsleven, dat in
vereniging met diverse andere wetenschappers, politici, journalisten in niet
aflatend mediageweld de medemens haar zegenrijke beloften voorhoudt.  
.
En wordt traploos overgeschakeld van de zogenaamde gerealiseerde utopie
4,
bovenvermeld communisme, naar utopie in eigenlijke zin: verhandeling over,
verbeelding van een betere, gelukkiger wereld. Al dan niet radicaal anders en met
wisselende input van geloof, hoop, engagement, waarschijnlijkheid, ver-
werkelijkings intentie.

Terwijl opname van architecten utopie in afgeleide zin: een onwaarschijnlijk (in tal
van graden), onhaalbaar iets: eifeltoren, zwevend dak, onzichtbaar huis, maar
ook, mandela for president, nulbelasting, nooit meer doodgaan, invoert.

Bij utopie in afgeleide zin lijkt een realiseringsimplicatie inbegrepen. De reden van
onhaalbaarheid: technis, sociaal, financieel, ..., verder niet ingevuld.
Veel schets, blauwdruk, plan, idee, kan dan vooraf of achteraf als utopie worden
aangemerkt, en, gerealiseerd, als utopie-ha-ha, waarbij ha-ha staat voor 'het kan
wel' of 'het kon niet'.

De slotzin van het tekstje zou ondanks communisme, nazisme en paradijs-
architecten weer kiezen voor utopie-ha-ha in positive zin en spreekt zich aldus
tegen dan wel met dubbele tong:

'Zo geeft deze rijk geÔllustreerde bundel een veelzijdig beeld van de twintigste-
eeuwse utopie die Ė het krachteloze dromen voorbij Ė steden bouwde en geschie- denis maakte.'

Utopie imago  
                                                                                            
.
Is het waarschijnlijk dat groen en eco
5, laatste kwart van de eeuw, buiten beeld
bleven, architectenproza
6 buiten schot, Utopie' zou, aan de hand ook van aan-
vullende bespreking, met De .. verleiding' en De erfenis van .. ' onder
'anti-utopisme' kunnen worden bijgezet.

In onprettig gezelschap van verwerpelijke regimes die in dezelfde categorie vallen,
zij het dat regimevriendelijke verbeelding er gewoonlijk uitvoerig wordt gesteund.
7
Critis, onvriendelijk commentaar er gevestigde belangen en ingenomen posities
bedreigend, hetgeen zich in een slechter bestuur ten goede, in een beter bestuur
ten kwade zou kunnen ontwikkelen.

Generaliserende, ongekwalificeerde pro of anti utopie menigmaal uit den boze,
het gesignaleerde anti gevoelen wellicht te verklaren uit protestantisme, Thomas
More een katholieke heilige, en socialisme, voorzover het in navolging van Marx
en Engels utopie in de ban deed.

Daarnaast zal het typise woord zo z'n eigen werking hebben, zoals sociale
fantasie, ideologie, plan, afhankelijk ook van prototypen, ieder hun associative
betekenisruimte met zich meebrengen.

In het utopie tegengevoel speelt een zekere behoudzucht, afweer van het on-
bekende, van verandering, van al te veel heilsverwachting of optimisme verder
ongetwijfeld mee, soms terecht, sociale samenhangen bij tijd en wijle betrekkelijk
kwetsbaar en moeizaam of niet te regenereren.
.
Over utopie  11
 
Het overzichtje
1 aangevuld en vooral qua artikelen nog onvolledig.
Een brug naar voorafgaande perioden vormt Utopie en kritisch denken', ver-
meldenswaard erin onder meer de ontwikkeling van het ideologiebegrip en, in
verband met eerder besproken natuurrecht:
8 

'Doordat de kerk zich met de structuren van deze wereld geÔdentificeerd heeft, is
zij God als schepper van gegeven natuurlijke ordeningen gaan zien, in wiens
naam zij heeft op te treden. Deze theocratische orde werd verdedigd met de
constructie van een natuurrecht en het daarbij passend ethisch normenpatroon,
waaraan de mens zich te onderwerpen had. De traditionele sociale leer der
kerken werd vanuit deze theocratische houding ontwikkeld en met een beroep op
het door God gegeven natuurrecht verdedigd.'
9

Met 'de structuren van deze wereld' en 'gegeven natuurlijke ordeningen' zullen
sociale werkelijkheden als zodanig, in hun concreet historise verschijningsvorm
zijn bedoeld. De kerk met haar actoren, requisiten en gebouwen deel uitmakend
van de (bewegelijke) structuren en cultuurlijke ordeningen, in onder-, boven- en of
nevengeschikte posities.
10

Opvallend afwezig in de periode (en in het taalgebied) zijn utopieŽn zelf. Op
papier, vooral als uitvoerings- of planutopie, en inclusiv of niet een uitvoerings-
traject.
Er onder voorbehoud geen in besproken literatuur tegengekomen, de actualiteit  aan verhandelingen wellicht wat onwennig nabij.  

Toch zullen ze ruim zijn vertegenwoordigd, in soorten en maten: De nieuwe
gemeenschap (Nicolaas Hartman), De nieuwe wereld (Hobbitstee), Tidorp, Impuls (?), La Ville Verte en vele anderen, toe te voegen aan aangevangen begin.
12
Bij ' 73 utopieŽn Duizend en een, Cittie zon aan zee' de aantekening dat het
pamflet refereert aan ' 73 artikel Het utopische bewustzijn.
De heruitgegeven Bacon en Campanella in Sociologische
1 niet afwezig.  

--------------------------------------
1. Zie Utop.verkenningen 1.
2. Http://www.walburgpers.nl/voc.asp?details=378
3. Een teken aan de wand indien nogal wat gestudeerde scribenten aan de
klaarblijkelijke onzin, de scherts toch, serieuze besprekingen wijdden.     
^
4. Zie ook 'uitvoeringsutopie', Utop.verkenningen 2.                              
5. Het zelfvoorzienend landgoed 1001 (' 73) of de op enige schaal verspreide
synopsis voor duurzame metropool ontwikkeling, Autarceia (' 92, 94) zouden er
niet in mogen ontbreken wellicht.
6. Is aan beeldende kunst zelfbeschrijving gewoonlijk geen touw vast te knopen
en bevat het geregeld ideeŽle reclame en koppelverkoop, bouwkunst toelichting
noopt tot de veronderstelling: hoe knapper (in het genre) de tekst, hoe minder qua
uiterlijk het bouwwerk.
7. Overeenkomstig bronutopie Utopia zou 'utopie' een statusquo critise, ironi-
serende content impliceren.                                                                  
^
8. zie Utop.verkenningen 3.
9. Utopie en kritisch denken, Martin Plattel, Ambo, c.1970, tweede druk, blz.136.
10. Zoals de (denkbeeldig) zichtbare werkelijkheid als referentie voor sociaal
wetenschappelijke reflectie aantoont.
Electronise simulatie van het aardoppervlak met weergave van de menselijke
materiŽle cultuur in aanzet aanwezig, de historise ontwikkeling van het model zal
er in toenemend detail, inclusiv 'spelers', langzaam maar zeker aan (kunnen)
worden toegevoegd.
Geschiedenisonderwijs en -onderzoek dan voor sommigen verslavend, sociologen
beter wetend waar ze het over hebben en glasheldere geldstroommodules in het
verschiet.
Vergelijk ook De geest in het huis, Utop.verkenningen 1.
                          ^

11.
Boektitels. uitgevers, ned.taalgebied.   

1970 Utopie en krities denken. Ambo.
1976 Van wetenschap tot utopie, opstellen voor overmorgen. Boom.
1993 Tegen conventioneel fatsoen en zekerheid, het uitdagend feminisme van de
        utopisch socialisten. Van Gennep.
1995 De utopieŽn van de twintigste eeuw. bureau Studium Generale Universiteit
        Utrecht, deel 1 van De aanloop tot de eeuwwende 2000.
1996 Ecologische utopieŽn, ecotopia's en het milieudebat. Jan van Arkel.
1997 De utopische verleiding. Contact.
1998 De erfenis van de utopie. Ambo.
1998 Utopian communities and sustainability, sixth internat. communal studies
        conference. I.C.S.A & Universiteit van Amsterdam, dept. women's studies.
2000 Op zoek naar een redelijke utopie, de actieve welvaartsstaat in perspectief.
        Garant.
        Het utopisch communautarisme na Hans Achterhuis. Katholieke Universiteit
        Leuven, dept. sociale en culturele antropologie.
2001 Contemporary utopian struggles, communities between modernism and
        postmodernism. Stg.beheer I.I.S.G.
2002 Utopie, utopisch denken, doen en bouwen in de twintigste eeuw. Walburg
        Pers. 13e jaarboek N.I.O.D. 

Artikelen in tijdschriften, verzamelbundels.

1973 Het utopische bewustzijn. in Sociologische gids.
1985 Woongroepen en de communautaire traditie. in Woongroepen, individualiteit
        in groepsverband.
1986 Een nieuwe aarde, utopie en ecologie. in Milieufilosofie, tussen theorie en
        praktijk.
1988 De utopische paradox. in De Psycholoog.
1995 De keerzijde van de utopie. in De voortgang van de cultuur.
1995 Techniek als utopie. in Kennis en Methode.
1996 Utopie als einde van de politiek. in Beleid en Maatschappij.

Lezingen

1993 Het Raadsel van Utopia, ideaal en utopie.
        lezingenreeks, bureau Studium Generale Universiteit Utrecht.
1994 De utopieŽn van de twintigste eeuw.
        lezingenreeks, bureau Studium Generale Universiteit Utrecht. 
1995 De utopie en haar verschijningsvorm. Lumiance Lecture.
2004 Utopie en nostalgie. lezingen, Felix Meritus.   
                                         
.
12
. UtopieŽn

1973 Ringboerderij Duizend en een, Cittie zon aan zee.
        in Aan alle utopisten, de windmolen, nader belicht.
        1973 Peter Piscaer. Eigen beheer.
1986 Het Nieuwe Atlantis.
        1627 Francis Bacon. Ambo.  
1989 De Zonnestad.
        1623 Tommaso Campanella. Ambo.
1992 Autarceia. 1, locaal voedsel.
1994 Autarceia. 2, locaal bouwen.
        1992 ' 94 Peter Piscaer. Studio zelfvoorziening.                        
^
----------------------------------------------------------------------------                                         

















De voorplaat zegt mogelijk al voldoende, een indruk bevestigd in de ' flaptekst' 2
die opent als volgt: 'Na de val van de Muur werd het 'einde van de utopie' uitge-
roepen. De ineenstorting van het communisme werd onthaald als overwinning van
de liberale democratie. De lokroep van de ideale samenleving leek daarmee
definitief verstomd. Maar is dat wel zo? Is de utopie niet nog steeds onder ons ?
En is dat dan een kans of een gevaar? Om dergelijke vragen te beantwoorden
onderzoekt Utopie. Utopisch denken, doen en bouwen in de twintigste eeuw, de
wederwaardigheden van de utopie in de voorbije eeuw.'
Utopische verkenningen 5   (slot)                                                 ^

Ecologische utopieŽn (' 96), De utopische verleiding (' 97), De erfenis van de
utopie (' 98) en Het utopische communautarisme .. (' 00) voorafgaand besproken,
de Contemporary utopian struggles (' 01) wellicht nog eens lezen en Utopie (' 02)
hieronder.
1