<                                 nieuwsbrief zelfvoorziening
------------------------------------------------------------------------------------------------------
32
                                                                          jul - dec ' 10


Vereniging voor zelfvoorzienend levensonderhoud

Walden vijf, 2, kleinste voetafdruk

Zelfvoorziening, gebruik van het woord, 1970 - 2010

Groene ontwikkelingen 2

Meer Frederik van Eeden

            
  .
                                                                                              jun '10
Vereniging voor zelfvoorzienend levensonderhoud                           

Een vereniging voor zelfvoorzienend levensonderhoud zou in grote lijnen de
volgende vorm kunnen volgen.
1. De leden betalen contributie, bv. 25,-- per week.
2. De aldus bijeengebrachte gelden worden overwegend besteed aan rente over
het geleend bedrag waarmee de grond (agr. kavels van plm. 2500 m2 per lid, incl.
woonplek) wordt gekocht.
3. De leden blijven waar ze zijn (wonen) en besteden weekeinden en vacanties
aan de ontwikkeling, opbouw, inrichting van de verregaand zelfvoorzienende
woonwerkplaats.
4. De leden verplaatsen zich druppelsgewijs over een periode van vele jaren naar
het project ter definitieve vestiging.
5. ...

Aldus een licht gewijzigd planvoorstel uit 1982 dat slechts minimaal bekend werd
gemaakt.
1  Sterk punt ervan de wijze waarop het voor de kleine beurs
onhaalbare, binnen haalbaar bereik wordt gebracht.  
Lijkt de 'terug naar de natuur' impuls nu 2010 wat geluwt, met weinig geld en voor-
lopig behoud van werk/uitkering en of woonplaats, zou de aanpak ook nu een
reŽle kans op zodanig buitenverblijf/verblijf bieden.

Uiteraard blijven de ingelegde gelden (min lidmaatschapsgeld) ter beschikking van
leden, wanneer deze de vereniging verlaten. Mogelijk ook sparen ze in eigen be-
heer. Eenmaal grond gekocht op goede Vereniging van eigenaren' voorwaarden,
verandert dat.

Het bedrag, nu bv.100 euro per maand, kan mogelijk blijven staan, al zal er op
meerdere wijzen wat bij moeten. Het gaat er wellicht vooral om in te zien dat
dergelijks geld kost, maar, in vergelijking met andere bestedingen, ook veel kan
opleveren.

Is aan de voorwaarde van goede onderlinge samenwerking inzake financiŽn vol-
daan, in tal van andere bijkomende kwesties zijn eveneens eendrachtige oplos-
singen geboden.
2 

CoŲperatie in deze bleek tot op heden niet bijster succesvol, zoveel hoofden zo-
veel zinnen, dan wel ieder een eigen plan of projectdefinitie. Slechts gemotiveerde
kapitaalkrachtige enkelingen of bedrijven, zo de touwtjes in handen houdend,
lijken in staat (tegen veelvoud van kosten) resultaten te boeken.

Wat natuurlijk jammer is, want vergelijk bijvoorbeeld een qua oppervlak overeen-
komstige 'groenestad' met de zogenaamd blauwe, op kosten, duurzaamheid,
plattelandsvernieuwing, burgers ermede gediend.

Vereniging of netwerk zelfvoorziening

Verbreding van de verenigings optiek met leefwijze ontwikkeling (lifestyling) zoals
uit zelfvoorziening in engere zin af te leiden, maakt voornoemd woonwerkplaats
project mogelijk slechts facultatief.

Volgens lijnen uitgezet in Koop minder, koop anders, produceer zelf  3 of Zelfvoor-
ziening en laagdrempelig rentenieren 4 valt zoveel op zinvolle wijze te ontwikkelen
dan wel voor te bereiden op geschetst buitenverblijf, dat het laatste alleen nog als
ijkpunt voor consumptive en zelfproductive keuzen kan gelden. 

Vanuit actuele woonplekken zodanig vormgeven aan eten, kleden, wonen, recre-
eren, ..., voegt aan 'biologis, ecologis, duurzaam, groen' vooral een beredeneerde
en wellicht meest efficiente dosis 'doe het zelf ' toe.

Een verenigings- of netwerk element alsmede een aanzienlijk gematigder financie-
ring 5 daarbij behoudend, zijn locale tuinen, werkplaatsen, toelevering en voorko-
mende afzet, al dan niet snel geregeld.

Buiten verenigingsverband kunnen private ondernemingen in de vorm van  werk-
plaats, winkel, eethuis, zelfpluktuin, voedselabonnement en tal van andere streek-
productie, in prettige wisselwerking op een en ander inspelen.

-----------------------------------------------------------------------------------------

1 Walden vier 2, p.6.
zelfvoorziening.nl/inzage_w.vier_2.html
2 Zie bv. het latere Plan leeftuin en woonwerkplaats Ecotarc.
zelfvoorziening.nl/studiopl-leeftuin.html
Of ook Concept wandelhotel.
zelfvoorziening.nl/studiopro-wandelhotel.html     ^
3.
Zelfvoorziening.nl/nieuwsbrief_21.html
4.
Zelfvoorziening.nl/nieuwsbrief_24.html
5. Vereniging bijv. euro 25 pj, Netwerk (online) euro 25 eenmalig.
                                                                                                     
^
-----------------------------------------------------                                            jul '10

Walden vijf, 2, kleinste voetafdruk. html editie, 87 blz.     
                                                                       
inzage


------------------------------------------------------------------------
            ^
                                                                                        aug.sep '10
Zelfvoorziening, gebruik van het woord, 1970 - 2010.                   

Google books, zelfvoorziening' inmiddels gegroeid. Nieuwe titels hieronder spora-
dis opgenomen. Sommige titels verdwenen of citaten gewijzigd.

Keuze vooral weer volgens kleinschaliger zelfvoorziening, de grootschaliger
(nationaal, ...) soms meegenomen. En volgens de meer algemene of integrale
zelfvoorziening. De meer specifieke, per product, nationaal (energie, landbouw
enz. enz), regionaal of locaal, over het algemeen weggelaten.
Verscheidenheid van 'invalshoeken' een bijkomend criterium.

Indeling volgens: economie 'theorie', economie 'geschiedenis', meer agraris, ont-
wikkeling, meer zelfvoorziening, kloosters, klassiek, en volgens jaartal.
Sommige titels wellicht te verplaatsen.

In de weergave zijn persoonsnamen weggelaten, zo ook uitgevenden, aantal
bladzijden, bladzijdenummer citaat. Titel soms aangevuld.
Betreffend boek en zinsnede te vinden middels zoeken op jaartal in Google books,
zelfvoorziening. Andere en nieuwe vermeldingen dan eveneens aan te treffen.
Doorzoeken op een titel geeft meer of  uitgebreider citaat. In een aantal gevallen
staat 'voorbeeld' garant voor ruime context, in andere is 'volledige weergave' een
optie.
                                                                                                                    
.
Economie, meer 'theorie'  1

Mededeling. Instituut voor toegepast biologisch onderzoek in de natuur. Annual
reports. 1970.
Streven naar zelfvoorziening of autarkie loopt vaak uit op een geringere bijdrage
aan de welvaart dan met ruiling te bereiken zou zijn. ... 

Tijdschrift voor geschiedenis, volume 101. 1988.
Een van de meest centrale elementen in de discussie is echter steeds dat van
zelfvoorziening, zodat in het algemene spraakgebruik het begrip 'peasant ...

Beroepszeer: waarom Nederland niet goed werkt. 2005.
Het tegendeel van de markteconomie is, zoals betoogd door Luhmann en al
eerder door Illich, niet de planeconomie, maar de economie van de zelfvoorziening ... .
Economische Topper 6 - Algemene economie (2 delen). 2005.
Schematische synthese Protectie-argumenten: ē opvoeding: bescherming van
jonge industrieŽn ē zelfvoorziening ē werkgelegenheid ē anti-dumping ē
concurrentie van lagelonenlanden tegengaan ... 

De geheimen van de markt: een monografie over landbouw en markten in ... .2006
Hun verheerlijking van de geÔdealiseerde leefgemeenschappen die steunen op zelf-
voorziening en productie voor eigen gebruik (en niet voor ruil of markt), ... 
2

De Inkomensillusie. 2007.
Als we het over onze totale behoeftebevrediging of onze welvaart hebben, moeten
we echter rekening houden met behoeftebevrediging uit alle bronnen. ... door zelf-
voorziening of via (ruil met) buren, vrienden en bekenden ... 
3

Wat heeft de overheid met ons geld gedaan?. 2008.
Als niemand zou kunnen ruilen, als iedereen volledig zelfvoorzienend zou moeten
zijn, zouden de meesten onder ons sterven ... Directe ruil is nauwelijks beter dan
pure zelfvoorziening. Waarom? ... 
4

Economie, meer geschiedenis/beschrijving  5

Arbeid tijdens het handelskapitalisme, opkomst en neergang van de Hollandse
economie, 1350-1850. 1991.
Deze gedwongen overgang van akkerbouw op veehouderij had echter grote gevol-
gen voor de economie van de regio. Hierdoor werd de 'terugweg' naar zelfvoorzie-
ning voor de Hollandse landbouwers definitief afgesloten. ...

De samenleving onderzocht: sociologie in de jaren negentig. 1998.
JoegoslaviŽ was in feite een prť-kapitalistisch land van arme, ongeletterde en op
zelfvoorziening gerichte, kleine boeren - in de jaren dertig was bijna 70% ...

De Hollandse textielnijverheid 1350-1600: conjunctuur & continuÔteit. 1998.
... verloren deze vorm van zelfvoorziening. Daardoor ontstond een groeiende bin-
nenlandse afzetmarkt voor linnen stoffen. Stedelijke wevers en ondernemers ...

Het platteland in een veranderende wereld: boeren en het proces van modernise-
ring. 1994.
Indianen in de Andes, in het Zuiden van Peru, geven een voorbeeld van de over-
gang naar economische isolatie en een stelsel van zelfvoorziening. ... (12 x zelf-
voorziening)

Transitie en continuÔteit: de bezitsverhoudingen en de plattelandseconomie in het
westelijke gedeelte van het Gelderse rivierengebied, ca. 1300-ca.1570. 1999.
Andere gebieden werden daarentegen gekenmerkt door versnippering van bedrij-
ven, sterke gerichtheid op zelfvoorziening, dalende arbeidsproductiviteit en stag-
natie.... (18x zelfvoorziening)

Op weg naar een slechter bestaan: verwijdering van industriŽle arbeid uit de ... .
2001.
Hoe dan wel? Door op een stukje grond dat zij van de gemeente of van de fabriek
in bruikleen kregen voor eigen gebruik groenten te verbouwen of konijnen te fokken
Veel belangrijker dan deze bescheiden bijdrage aan de zelfvoorziening was de
ontvangst van een werkloosheidsuitkering om de veertien dagen. ... 

Handel tussen Rusland en de Nederlanden, 1560-1640. 2003.
Zij verbonden de lokale en regionale markten, waardoor de zelfvoorziening werd
doorbroken en er een nationale economie kon ontstaan. De uitwisseling van graan,
vis, hout, bont, huiden, linnen en zout bevorderde de opkomst van steden als ...
.

Economische groei en levensstandaard, particuliere consumptie en voedselver-
bruik in BelgiŽ, 1800-1913. 2003. 
Het is evenmin mogelijk om een benaderend beeld te krijgen van de grootte van
de huishoudelijke zelfvoorziening door de bestaande ...
6

Meer agraris

A.a.g. (Afdeling agrarische geschiedenis) bijdragen. 1986.
Het is overigens opvallend dat het karakteriseren van de 'oude' landbouw in
termen van zelfvoorziening nog maar van relatief recente datum lijkt te zijn. ...

Boeren op het Drentse zand, 1600-1910: een nieuwe visie op de "oude" landbouw.
1987.
Zo wil het begrip 'Naturalwirtschaft' ongeveer het stadium aangeven waarbij de
agrarische productie gericht is op zelfvoorziening. De boeren werkten niet ...

In termen van fatsoen: sociale controle in het Groningse kleigebied 1770-1914.
1994.
Van gesloten samenlevingen met peasanteske trekken als gemene gronden,
zelfvoorziening en allerlei egalitaire elementen was hier geen sprake en er was
ook al een flinke sociale polarisatie opgetreden. ...

De virtuele boer. 1999.
Het belang van de geschetste zelfvoorziening of autarkie is vaak misverstaan,
want geÔnterpreteerd als indicatief voor het geheel of vrijwel geheel ... (12 x zelfvoorziening)

Voedsel voor 9 miljard mensen: perspectieven op landbouw en wereldvoedsel-
voorziening. 2004. 
Streven naar zelfvoorziening (op nationaal en gezinsniveau) blijkt niet altijd een
goede strategie. In dichtbevolkte gebieden kan het overdreven streven naar zelf-
voorziening nefast zijn, vooral in combinatie met een zwak overheidsbeleid ...  
7

Ontwikkeling  8

Onderbroken groei in AnŠhuac: de ecologische achtergrond van ontwikkeling en
armoede op het platteland van Centraal-Mexico (1730-1810). 1988.
De ecologische ethiek verschafte de armsten het recht op een bestaan, op zelf-
voorziening, en -zodra de zelfvoorziening in gevaar dreigde te komen- daarmee het
recht op verzet tegen de rijkeren en machtigen in de samenleving. ...

Grenzen aan de hulp: beleid en effecten van ontwikkelingssamenwerking. 1997.
De ontwikkelingshulp moet daartoe 'zoveel en zo direct mogelijk voor de armsten'
zijn, de kleine boeren, de voor zelfvoorziening producerende boeren ...

Duurzame ontwikkeling meervoudig bekeken. 2000.
Vanuit die analyse hebben NGO's dan ook veelal zelfvoorziening op nationale en
regionale schaal naar voren geschoven, eerst in het kader van een benadering
gericht op voedselveiligheid en nu, recentelijk, ...

Een wereld apart: de uitsluiting van de Derde Wereld. 2004.  
In toenemende mate hebben zij te maken met commercialisering, een proces
waarbij productie met zelfvoorziening als oogmerk, geleidelijk aan plaats maakt
voor produktie voor de markt. Is er bij zelfvoorziening sprake van een breed assor-
timent van producten voor eigen gebruik en ruil, bij commerciŽle landbouw is spe-
cialisatie in ťťn marktgewas de eis en  ... (11 x zelfvoorziening).

Meer zelfvoorziening

Communes en communebewegingen: een literatuurstudie. 1976.
Dit gold zowel voor de agrarische bevolking voor welke de zelfvoorziening binnen
de geÔsoleerde gemeenschappen normaal was, als voor de handels- en ...

Onze taal: maandblad van het Genootschap onze taal. 1977.
In het neologisme zelfvoorzienend ligt de paradox besloten dat mensen die op
alle gebied bezuiniging en soberheid voorstaan, aan de knoei raken met de ...

Zelfvoorziening: een blauwdruk. 1983.
Verslag van een workshop over de fysieke, organisatorische en vooral spirituele
aspecten van een selfsupporting leefgemeenschap. ...

Ontmanteling van de groei: leesboek over een andere economie. 1985.
Wel geloof ik dat zelforganisatie en zelfvoorziening op kleine schaal (in de meeste
gevallen zal dat lokale zelfvoorziening zijn) de basis is van een ...

De Gids. 1997.
... zouden wat mij betreft duurzaamheid en kleinschaligheid doelstellingen moeten
zijn, maar dat is iets wezenlijk anders dan eeuwigheid en zelfvoorziening ... 

Vrouwen die de wereld veranderen: gesprekken met Noreena Hertz, Vandana
Shiva, ... . 2004.
Gandhi propageerde swadeshi als de enige juiste levensvorm: zelfvoorziening in
harmonie met de natuur. 'Er is genoeg in de wereld om in ieders behoefte te
voorzien', placht hij te zeggen. 'Maar niet genoeg voor de gulzigheid van...      .

Textielhistorische bijdragen. 2005.
... zwaar en ongezond was, hebben ook diegenen ontdekt, die bij de huidig
e romantische golf van kleinschaligheid en zelfvoorziening opnieuw in het ... 
9

Een vorm van beschaving. 2010.
De nagestreefde kleinschaligheid uit zich ook in de voorkeur voor lokale gericht-
heid en zelfvoorziening. Dit kwadrant representeert maatschappelijk de ...  (13 x
zelfvoorziening)

Kloosters 10  

Goederenverwerving en goederenbeheer van de abdij MariŽnweerd (1129-1592).
1993.
Ondanks de sterke vervlechting met de markt bleef de productie van de abdij toch
in de eerste plaats gericht op zelfvoorziening en autarkie. ...

Stilte en eenvoud: orthodox kloosterleven in RoemeniŽ. 2009.
In een 'skit' leeft men nog eenvoudiger dan in een klooster. Net als een klooster is
ook een 'skit' gebaseerd op zelfvoorziening, ... 

Klassiek  11

De koe van Troje: de mythe van de Griekse oudheid. 1995.
... om kleinvee gaat binnen het kader van de zelfvoorziening. Ter ondersteuning
van deze onjuiste opvatting citeert hij een heel interessante kritiek van Odysseus..

Blijdschap als levenskunst: een filosofische zoektocht naar geluk. 2008.
In zijn brief aan Menoikeus spoort Epicurus aan tot zelfvoorziening, onafhankelijk-
heid ten opzichte van dingen buiten onszelf. Philodemus vat deze sobere wijsheid
samen in een formule, ... 
12
---------------------------------------------

1  Zoeken met aangetroffen 'zelfvoorzieningsargument' geeft de overwegend
nationaal gedachte invulling van het begrip in economietheorie en - onderwijs.
2  p.167.  Hun: 'de (neo)marxistische en cultuurkritische auteurs'. Zie ook vnt. 11.
'Handel' goed en of slecht ?
3  Hfdst.3. Economie en geluk. Epicurus, Smith, Bentham, Keynes, Galbraith.
4  Uit de inleiding van het boek dat vooral over geld gaat. Wel meer laat men 'eco-
nomie' pas beginnen met omvangrijker indirecte ruil. Niettemin, dieren en als
zodanig aangeduide natuurvolken blijven/bleven over het algemeen goed in leven.
5  Veelheid van gedetailleerd historise studies, van belang ook voor electronise
'geschiedenis simulatie' die itt. de talrijke 'games' niet erg opschiet. Vergl. nwsbrf
19, Utopische verkenningen 5, vnt. 10.
6  Een andere kant van de medaille: arbeidsomstandigheden en welzijn, is naar
het zich laat aanzien niet meegenomen..
7  Idem streven naar marktvoorziening niet minder. (steden waren dan minder
gegroeid).
8  Staat 'zelfvoorziening' met betrekking tot 'ontwikkelingslanden' regelmatig in
critis licht, waar als zodanig positief beschouwd en soms gepractiseerd wil toe-
passing in 'ontwikkelde landen/eigen land' protagonisten nogal eens ontgaan.
9  Citaat vervangen en verdwenen.
10  Vergl. evt. nwsbrf 3 en 4, Kloostertuinen.
11  Voor een geleerd maar wellicht toch wat vooringenomen vertoog over de histo-
rise betekenis van 'handel' : Small worlds: interaction and identity in the ancient
Mediterranean. (p.1-5, Sheratt). Oikos and Oikonomia: Greek houses, households
and the domestic economy. (abstract, Bradley A. Ault). Zie internet. 
In 'economic anthropology, ancient history en classical archaeology'  zouden zg.
modernizers en formalisten het minder bij het rechte eind hebben dan zg. primiti-
visten en substantivisten.
12  Voorbeeld' geeft 1 blz, 168. Meer Epicurus in De inkomensillusie', zie vnt. 3.
                                                                                                      
.
                                                                                                     
^
Groene ontwikkelingen, 2                                                      oct '10

Buurtmoestuinen                                                                                             .

Buurtmoestuin.nl geeft een overzichtskaart en verdere informatie over diverse tuin-
projecten. Veelzijdig groen gewoel anno 2009. In  Auke's blog enkele achtergrond
berichten. De uitgebreide verzameling links geeft aanverwante thema's, waaronder
alternative landbouw in vormen van zg. 'community supported agriculture'. Onder
lokale economie
Vůůr de verandering [exit] met haar jaarlijkse Dag van alternatieven'
maar er tot op heden niet in slagend Zelfvoorziening.nl te vermelden.
1 
Zo wel, aan het eind, wat verborgen onder Daktuinen in Amsterdam, Buurtmoes-
tuin.nl.

In 's Gravenhage een tweetal naar het zich laat aanzien eveneens stilliggende
buurttuin projecten. Ook stg. Zelfvoorzienende leefhectaren' is er als zodanig activ.
2  Met de Leefhectaren 3 zelf evenwel mogelijk wat boven haar macht reikend.
Meer kunstzinnig aldaar, overeenkomstig manifestatis in Maastricht, Rotterdam,
Tilburg en eerder Amsterdam
4 , is het driejarige (' 09-'11) Foodprint evenement.
Voedsel voor de stad' in de vorm van lezingen, films, presentatis, performances,
symposia, workshops, een picnic en wat niet meer.

Permacultuur

Doortrokken lijkt de actuele groen renaissance met uit jaren ' 70 stammend Per-
macultuur. Permanente agricultuur, een der toenmalig talrijke tuinier alternativen.
Activ gepresenteerd (leerboeken, cursussen) als min of meer revolutionaire voed-
selproducerende tuin- (en landschaps-) inrichting met vrij veel 'theorie' en tal van
weetjes en foefjes. Misschien dat de eco activistise inslag
5 design gehalte als
ook ontwikkelde commerciŽle toepassingen huidig 'marktaandeel' verklaren.
Enige zelfoverschatting de tuintrend niet vreemd, andere alternativen/optis lustig
cannibaliserend, opgenomen in de eveneens betrekkelijk globale Transition towns'
fors groeiend nu, een Permacultuur academie' op de verlanglijst.
6

Transition towns                                                                                            .

Onder engelse vlag vooralsnog, zich beroepend op Peakoil
7 en Klimaatproblema-
tiek, met een in het nederlands vertaald handboek man- en vrouwmoedig pogend
steden, dorpen, wijken (en uiteraard woningen) minder olieafhankelijk, meer groen,
meer zelfvoorzienend te doen worden. Beweging van onder op (grass roots) naar
eigen zeggen, vertrouwend op 'de kracht van de lokale gemeenschap' het eind van
het olietijdperk alvast tegemoet ziend.  

Naast permacultuur tuinieren aandacht voor ambacht, kleding, meubels, reparatie-
winkels, ... , illustrative films. Consuminder clubs, Lets kringen, streekproduct
initiativen en anderen tot zich verzamelend. Spectaculaire toename van aangeslo-
ten websites.
Ecodorpen uit, transitiesteden in ? Zoals de eersten in Nederland vooral potentiŽle
en handjesvol echte 'dorpelingen' tellen, zo nemen
Transition towns enig voorschot
op zekere grootsheid, al is het bijzondere organisatiemodel dat in de verte doet
denken aan de Kabouterbeweging
8 uit jaren ' 69-74, blijkbaar voor velen voldoende
aansprekend.
                           
Politiek

Wie inmiddels mocht denken dat politieke partij
De Groenen 9 bij dit alles wel
vaart, vergist zich. De thuiswebsite een degelijk stilleven met slechts hier en daar
wat beweging. Onvoorwaardelijk
10 basisinkomen een sterk punt in partijprogram-
ma '10, toelichting verschil tussen De Groenen en GroenLinks informativ.

De groenen' op
Groene kieswijzer [exit] tweede kamer, jun'10, onder Links,
partijen' niet aanwezig, een mogelijk onduidelijk groen en links imago van
Groenlinks kan er middels Commentaar partijen' worden nageplozen aan de hand
van betrekkelijk belegen stellingen min of meer overeenkomstig de organisatis
achter de kieswijzer. Wat systeembevestigend aldus, frisse gezichtspunten,
minder ngo en media correct, ontbreken.

De
Groene ranglijst verkiezingen 2010' van Greenpeace zet Groenlinks niet zonder
critic op een eerste plaats. "De partij pleit voor een energierevolutie. Ze stelt ambi-
tieuze doelen op het gebied van energie-efficiency en schone energie". Getoetst
aan voornoemde stellingen
: 2. heffing op grijze (gewone) stroom ten behoeve van
levering aan het net door zelfproducenten groene stroom (off the grid ?), 6. alleen
tweede generatie biobrandstoffen (voldoende groenafval ?), 16. Deltawet klimaat
en energie, die continuÔteit van beleid garandeert (fors energie besparen ?).

Meervoudig efficient Wonen bij werken, werken bij wonen' niet vermeld, wel : 8. ki-
lometerheffing met fors spitstarief, investeren in openbaar vervoer (trein ?). Zo ook
Landelijk en groen wonen/werken cq plattelandsvernieuwing cq krimpbestrijding :
5. nationale regels over behoud van landschap en ruimte, geen ' verrommeling'
(compacte stad ?).

Een
Analyse groen in verkiezingsprogramma's [exit] gemeenteraadsverkiezingen 2010'
(Alterra, pdf) geeft voor een twintigtal steden positiv groene voornemens bij vrijwel
alle partijen.
De groenen' alleen vertegenwoordigd in Amsterdam, maken onder meer gewag van
plukgroen; fruit- notenbomen en bloemen, Groenlinks in dezelfde stad vermeldt
beplanting met bessen en bloemen in geval van nieuw groen.
Groenlinks Groningen gaat voor Compacte stad' met groene linten tussen de par-
ken en meer bomen, Maastricht opteert voor een stadsschaapskudde, bij Pvda
zowel als Vvd kwam ergens inzet van Bijstandsgerechtigden voor groenonderhoud
langs, niks minimumloon, behoud van (krimpende) uitkering.
Veel groene daken ook, 'eetbaar groen' zoals stadsboerderijen, regiolocale produc-
tie, ..., nog sporadis.
Het opgesomd groen, dat nadere analyse's behoeft en inleiding plus verantwoor-
ding ontbeert, zal hoveniersbedrijven en -opleidingen muziek in de oren zijn.   
                                                                                                                   .
Voorbij de groene grens al met al gedeeltelijk ingevuld nu, het alsdan vrijwel ka-
merbrede Compacte stad' concept en waarin het nodige geld verdwenen, inmid-
dels meer naar de achtergrond, zelfs in wetenschappelijke hoek gloort critic.
11

------------------------
1  Werkloosheid ! Voor een (facultativ) antwoord zie diverse Studio zelfvoorziening'
publicatis.
2  ...Uit uw brief blijkt dat uw stichting zich inzet om openbaar groen om te vormen
naar eetbaar groen. Gezien de bij uw brief toegevoegde handtekeningenlijst is dit
idee door ca. 25 omwonenden van het plein zo positief ontvangen dat men bereid
is het stukje plantsoen zelf te gaan onderhouden.
Primair vervult het Haagsche openbaar groen de functie van kijkgroen en gebruiks-
groen, waarbij onder gebruik wordt verstaan spelen en recreeeren. Eetbare tuinen
zijn in Den Haag terug te vinden in de honderden volks- en hobbytuinen. Op dit
moment zijn eetbare tuinen in het wijk- en buurtgroen een zeldzaamheid, mede
omdat het nogal wat van bewoners vergt om dergelijke tuinen kwalitatief op niveau
te houden.
Dit neemt niet weg dat ik initiatieven om tot meer eetbare tuinen in de stad te ko-
men van harte ondersteun. Daarom wil ik in principe graag aan het verzoek van de
bewoners van het Mr. de Bruinplein voldoen.
Voordat over de invulling en andere voorwaarden nader overleg met u en de bewo-
ners kan plaatsvinden, moet echter eerst worden onderzocht of de bodem ter
plekke het verbouwen van eetbare waren toestaat. De opdracht voor een dergelijk
bodemonderzoek is inmiddels verstrekt. ... (wethouder Rabin Baldewsingh)
3  Zie zoekmachine, Zelfvoorzienende leefhectaren. Idem, Anastasia dorp. Wat de
sprookjesachtige fictie van bestseller auteur Vladimir Megre al niet vermag.
4  Groene ontwikkelingen 1.
5  Permacultuur is het ontwerpen en onderhouden van gecultiveerde ecosystemen
die de diversiteit en stabiliteit van natuurlijke ecosystemen hebben. ... Permacul-
tuur zoekt als holistische vorm van landgebruik naar een integratie van landschap,
mens en kleinschalige technieken om te zorgen voor voedsel, beschutting,
energie en andere noden." uit Permacultuur tuinieren, Jaap Krater, ' 06. (pdf) 
6  http://aardwerk.org
7  Raakt de olie minder snel op dan gedacht in Grenzen aan de groei, ' 72, zodra
de productie serieus afneemt al, zouden (sociaal) economise consequentis
schrikbarend zijn.
8  http://www.odeon-nijmegen.nl/kpn [exit]
9  Zie evt. ook Walden vier 2, p.40, 52, 70 en Walden vijf  2, p.21.
10  Oa., in buitenland te ontvangen en uit te geven ?
11  Minder groen in compacte steden. [exit]
Parkstad met recreatie of ook Tuinstad met agricultuur ?
                                                                                                     
^
----------------------------------------                                                                            .
Meer Frederik van Eeden                                                 nov.dec '10

Utopisten en socialisten in 1900 Hoogtij van burgerlijke cultuur, Jan Bank en
Maarten van Buuren, 2000' voegt toe aan achtergronden van CoŲperatieve kolonies
nwsbrf 19 en de Fred. van Eeden updates, nwsbrvn 28, 29, 31.
                                                                                                                   .
De voorlaatste zin van update 3 : ...eigentijdse wederopleving van ' terug naar de
natuur ' en ' voor-zich productie' motieven, aanzienlijk omvangrijker maar niet min-
der diffuus dan op het kortstondige Walden en daaromtrent" zou er wat door wor-
den gerelativeerd. Alhoewel, eendere focus op soortgelijke
1 jaren ' 70 projecten hier te lande ?

In Utopisten en socialisten' komen Van Eeden's sociaal critise geschriften (en or-
ganisatorise activiteiten) uitvoerig aan de orde, met lijnen van en naar onder meer
Hendrik Gerhard, De Internationale en hare beoordelaars, 1871. Domela Nieuwen-
huis, Grond en bodem in gemeenschappelijk bezit, 1879. Jan Stoffel, Het sociale
vraagstuk opgelost, 1883. (naar Henry George, Progress and poverty, 1879). Ed-
ward Bellamy, Looking backward, 1889. (vert. In het jaar 2000, 1890)
2. Theodor
Hertzka, Freiland, ein sociales Zukunftsbild, 1889. (vert. Vrijland en vrijland bewe-
ging, 1893). Leo Tolstoi, ' Wat moeten wij doen', 1886.
3

Met George en Tolstoi buiten de min of meer marxistise koers van Gerhard, Nieu-
wenhuis en later Gorter, H. Roland Holst, ..., zelf voortgaand en innoverend vooral
in de zg. utopis socialistise richting
4, plannen en pogingen betere bestaans-
wijzen meer direct te verwezenlijken in kleinschalige projecten, 'kolonies' ook wel
genoemd
.

Bij alle kwaliteit van Utopisten en socialisten, regelmatig lijken weergaven meer
aan auteurs dan aan onderliggende gegevens toe te schrijven.

Zo zou in "De samenleving die de landhervormers voor ogen stond was een federa-
tie van kolonies, waarin de grond zou worden bewerkt door proletariŽrs die de slop-
pen van de stad waren ontvlucht. Leidende figuren uit het vroege socialisme maak-
ten zich sterk voor dit toekomstperspectief: Hendrik Gerhard, Jan Stoffel, Ferdi-
nand Domela Nieuwenhuis, Frederik van Eeden"
5 alleen de laatste deels thuisho-
ren.

Stoffel met het Comitť voor communistische kolonisatieí (1901) weliswaar nade-
rend tot de Binnenlandse kolonisatie' van Van Eeden(/Oppenheimer) maar zich
daarmee waarschijnlijk buiten de Georgistise grondbelasting begevend.
Nieuwenhuis met nationalisering en later communalisering van de grond aanslui-
tend bij een algemener politic filosofis en historis discours waarin oa. grond ge-
meengoed behoort te zijn.
                                                                                                                    .
Ook de volgzinnen "De herleiding van de sociale kwestie tot particulier grondbezit
lijkt achteraf gezien nogal naÔef. Een daadwerkelijke terugkeer van het proletariaat
naar het platteland zou immers hebben geleid tot een ineenstorting van de econo-
mie? Waarom bleven de landhervormers zich desondanks fixeren op de grond als
sleutel van het probleem?" willen er niet echt in. 
6

De eerste en laatste voor rekening van auteurs die hun 'landhervormers' zodanigs
toeschrijven. George stelde vooral belasting over grondbezit voor om armoede uit
te bannen
6a en 'kolonisten' zowel als landloze boeren wensen grond omdat ze
ermee (beter) kunnen bestaan.


De implicatie "een daadwerkelijke terugkeer van het proletariaat naar het platte-
land ..." vervormt eea. tot een karikatuur. In geval van Van Eeden zou voor gemoti-
veerde werklozen en anderen werk en welzijn op Rijkshoeven voorhanden zijn. Bij
uiterste bloei daarvan beperkte ontvolking van steden en lichte industrie gedeelte-
lijk naar het platteland.

Soms wat vals licht ook op dezelfde. "Na de mislukking van het Rijkshoevenplan
  ...".
7 In zoverre, het plan welomschreven in publicatie Werk en brood' (1897) en
verdedigd tegen merendeels afwijzende critic in De bezwaren tegen coŲperatieve
rijkshoeven' hetzelfde jaar.
Vergl. Na de beschamende, diep droevige ontvangst van het Rijkshoevenplan ... .
                                                                                                                    .
Twijfelachtig eveneens lijkt "Van Eeden liet zich leiden door vroeg-negentiende-
eeuwse utopisten, Saint-Simon, Fourier, Owen en Proudhon, die hij de aartsva-
ders van het socialisme noemde. Verder door de economen Henry George en
diens volgelingen Michael FlŁrscheim, Theodor Hertzka en Franz Oppenheimer.
Nergens maakt hij melding van de landgenoten die de ideeŽn van deze utopisten
in Nederland introduceerden en propageerden: Jan Stoffel, oprichter van de Bond
voor Landnationalisering (die George en FlŁrscheim naar Nederland haalde), Daan
de Clerq, H. Schoustra en K. ter Laan, oprichters van de Nederlandse afdeling van
de Vrijlandbeweging en verbreiders van Hertzka. Het is waarschijnlijk dat Van Ee-
den via hen de denkers ontdekte op wie hij zich beriep. Toch noemt hij hen ner-
gens in zijn bronnen (iets wat je zou mogen verwachten, al was het alleen maar
om het publiek via vertalingen in het Nederlands de toegang tot deze voorbeelden
te vergemakkelijken). Van Eeden wilde waarschijnlijk de eer niet delen met andere
landgenoten; hij achtte ze te ver beneden het niveau van de denkers met wie hij
wel geassocieerd wilde worden. Een andere door Van Eeden verzwegen inspiratie-
bron was Tolstoj.".
8

Met "de ideeŽn van deze utopisten" worden waarschijnlijk George en volgenden
bedoeld. In Werk en brood' (' 97) spelen ze geen rol toch, al is de mogelijkheid
niet uitgesloten dat Stoffel's Het sociale vraagstuk opgelost (' 83) gelezen werd en
de voordracht van Henry George in Amsterdam (' 89) bijgewoond. Vertalingen in
het Nederlands ?.

Thoreau (Walden) ontbreekt in het rijtje
9. Invloeden van Oppenheimer en van De
Clerq en Stoffel in latere publicatis waaronder Binnenlandse kolonisatie' (' 01) en
Gemeenschappelijk Grondbezit (' 03) zouden niet vreemd zijn, omdat hij met de
eerste correspondeerde en met de tweeden de Vereeniging gemeenschappelijk
grondbezit' oprichtte.
                                                                                                                   .
In het licht van latere en actuele milieu en klimaat ontwikkelingen komt "Door de
degeneratie van de stad tegenover de regeneratie van het landleven te stellen,
kreeg Van Eeden een argument in handen tegen Marx. Waar Van Eeden meende
dat de industrie als oorzaak van de sociale ziekte en Ďwoekeringí van enorme pro-
porties, bestreden moest worden, hechtte Marx grote waarde aan de industriŽle
ontwikkeling, die hij een noodzakelijke fase achtte in de historische ontwikkeling.
Volgens Van Eeden verleidde de theorie van het historisch materialisme Marx er
toe om de grootste sociale ziektehaard te veronachtzamen, ja zelfs te bevorderen"
10 sterk over, al wordt er creativ citerend enigzins gechargeerd op doorgegaan.

Kortom, met een zoutvaatje bij de hand is het verder goed lezen in de verhande-
ling. Over de Vereeniging gemeenschappelijk grondbezit', over Tolstoi en de kolo-
nie van De internationale broederschap' te Blaricum, over mystiek socialisme van
Gorter en H. Roland Holst.

"Opmerkelijk is dat de laatste ter gelegenheid van Van Eedens zeventigste ver-
jaardag in het Liber amicorum' schreef : "U hebt in Uwe opvatting van het socialis-
me, wat de kern der zaak betreft, gelijk gekregen tegenover ons, die toen zo muur-
vast van ons gelijk overtuigd waren." Het moet een schrale troost zijn geweest voor
de schrijver, wiens ideeŽn, net als die van zijn voormalige opponenten, naar de
prullenbak van de geschiedenis waren verwezen"" 
11
------------------------------------------------------------------------
1 Commune-achtige groepsprojecten ! met veel (biologise) zelftuinbouw en diverse
productie voor de markt. Milieu in plaats van Socialisme het breder maatschappe-
lijk trefwoord. Opnieuw weinig aandacht voor particuliere/individuele voor-zich pro-
ductie. 
2 "Het boek leidde tot heftige reacties in de kring van De Nieuwe Gids. Eťn onbe-
duidende aanleiding was blijkbaar voldoende om, als een tik tegen een oververza-
digde oplossing, het sluimerende sociale besef van de Nederlandse intellectuelen
te doen kristalliseren. Van 1890 tot 1892 woedde er een polemiek, waarin Frank
van der Goes, Frederik van Eeden, Lodewijk van Deyssel en Willem Kloos betrok-
ken waren.". p.441.
3 In het engels What then must we do. (.pdf) Over het ontstellende pauperisme in
Moskou, waarbij dat in het Amsterdam van Van Eeden wellicht verbleekt(e).
4 Met "Het was Proudhon die de term Ďutopisch socialismeí bedacht, en die zich
daartegen afzette met zijn eigen Ďwetenschappelijk socialisme", p.465, zal zijn
bedoeld Het was Engels/Marx die de term Ďutopisch socialismeí bedachten, en die
zich daartegen afzetten met hun eigen Ďwetenschappelijk socialisme'.  Vergl. evt.
Utopische verkenningen 1, vnt. 13 en bijbehorende alinea. (nwsbrf 15)
5 p.443.
6 Grond te nationaliseren, te communaliseren (gemeenten) of in gemeenschappe-
lijk eigen beheer. Van (gelijkwaardige) toedeling aan particulieren is in het over-
zicht geen sprake. Toch zal dit bij 'landhervormers' regelmatig het geval zijn ge-
weest. Of het in Quack, De socialisten, personen en stelsels, 1897, wordt vermeld
?. Zie vnt.13, Utopische verkenningen 1. (nwsbrf 15)
6a Bij George evenals bij Marx ingewikkelde, omslachtige 'theorie' die gelijker en
onvervreemdbare toedeling
van productiemiddelen/product (basisbezit, basisinko-
men), waar het in deze vooral op neerkomt, zou onderbouwen. Ongelijker toede-
ling door 'liberalisme' met idem theorie (invisible hand oa.) vanuit feodalisme gepro-
longeerd. Zonder het, gewoonlijk vanuit eigen voordeel, veel belovende ' vrije markt
en handel' denken dat zich weliswaar wijzigende maar nog altijd zeer ongelijke be-
zits- en inkomensconditis min of meer sanctioneerde, geen 'marxisme' en 'com-
munisme'.

7 p.450. 
8 p.449.
9 "Hij doopte de kolonie Walden, naar Henry David Thoreau's Walden or Life in the
Woods (1898), dat hij zojuist gelezen had." p. 450. Het goede jaartal is 1849 of
zelfs 1846.
10 p.450. Vergl. v. Eeden update (1), alinea 2, en v. Eeden update 3, bij vnt 10.
Resp. nwsbrvn 28, 31.
11 p.483. Vergl. vnt. 1.
---------------------------------------------------------------------------
Bij de v. Eeden updates (nwsbrvn 28, 29, 31) evt.: inleiding Arthur Lehning op
herdruk Quack, De socialisten, ... .

                                                                                                    
^