<                                   nieuwsbrief zelfvoorziening
-------------------------------------------------------------------------------------------------
6                                                           mei.jun ' 03

agrocritic

genenspotten

de ecologische voetafdruk

kleinste voetafdruk

grondoppervlak nodig voor de verbouw van (voedsel)gewassen
           rein de jong

tuinvreugd, half juni
                                                                                                        
  .
-----------------------------------------------------------------------------------
Genenspotten, internationale actieweek   

Genespotting oftewel 'genenspotten' is een vrij nieuwe aktievorm tegen
genetische testveldjes. Het idee is om testvelden te bezoeken met een groep
mensen, inclusief pers en eventueel politici. Daar aangekomen willen we een
diskussie te voeren over de risico's van deze testen.
Een bekend risico is bijvoorbeeld als een testveld naast niet gemanipuleerde
gewassen van dezelfde soort staat, en de zaden de andere planten kunnen besmetten.
De risico's hiervan zijn nog niet erg bekend. De gevaren voor menselijke of
dierlijke consumptie zijn onvoldoende onderzocht, of worden gewoon ontkend. We
willen dan met dit soort vreedzame akties mensen bewust maken van wat er naast
hun huis gebeurt. In Nederland zijn de laatste jaren een groot aantal vergunningen
afgegeven voor dit soort proefvelden voor genetische testen in de open lucht. Wij
denken dat daar te makkelijk toe besloten is.
Er zijn twee aktiedagen gepland: vrijdag 16 mei in Flevoland, zondag 18 mei in
Groningen. Voor mensen die mee willen doen, en willen helpen met de promotie,
zijn er posters en flyers te krijgen op het A SEED kantoor. Wij willen de bus
graag vol hebben, dus geef je snel op.                     
pim@aseed.antenna.nl
--------------------------------------------------------------------- 
duurzaamlijst,
www.ddh.nl, ook: www.aseed.net  

noot
een andere gevaar van de nieuwe techniek, zelden vermeld: de extra kwetsbare
kunstmatige complexiteit van zodanige voedselproductie.
                                                                                                       ^
------------------------------------------------------------------------------------------------------
                                                                                                                
Agrocritic

Tweemaandelijks citaat. Inzendingen welkom.
-----
Met het seminar wil het Kritisch Landbouw Beraad samen met een aantal Europe-
se boerenorganisaties, belanghebbende maatschappelijke organisaties en des-
kundigen de discussie over het toekomstige Europese landbouwbeleid verdiepen.
De centrale vraag van het seminar is of een meer zelfvoorzienend Europa betere
garanties biedt voor een redelijk inkomen van boeren en boerinnen en een duurza-
me landbouwproductie.
----------------------------------------
http://www.sdnl.nl/klb-2.htm

Het seminar Zelfvoorziening, inkomen en duurzaamheid, werd in ' 97 te Zwolle ge-
houden. Zelfvoorziening hier op europese in plaats van meer individuele schaal en
in materiŽle, tot de agrarische sector beperkte zin: geen (weinig) agrarische pro-
ducten Europa in of uit.
Een mate van ecologie en mens- en diervriendelijkheid inbegrepen, alsook onge-
twijfeld wat kosten voor de consument/belastingbetaler.
Over dit laatste wordt door hoog opgeleide en volwassen mensen nogal eens kin-
derachtig gedaan, maar in vergelijking met torenhoge uitgaven aan mindere zaken
als voedsel is een mens-, milieu- en diervriendelijker, op lange termijn zoveel veili-
ger en mogelijk goedkoper voedselproductie / consumptie toch wel enige prijsstij-
ging waard.
Europa nog wat grootschalig, maar meest realistisch wellicht vanuit de status quo
der bedrijvigheid gedacht. Niettemin, waarom niet het land als modale schaal, of
beter nog de landstreek of de localiteit ? En inderdaad, andere critici van de vrije
of zogenaamd vrije agrarische wereldmarkt kiezen voor land en landstreek en
soms ook de localiteit, in wisselende mate daarbij op aanwezige bedrijvigheid of
actueel consumentengedrag gebaseerd. Maar wat niet is kan worden ontwikkeld
zoals ook wel blijkt uit wat is.
Van meer marktvrije zelfvoorziening, en niet alleen van voedsel, is in dit alles
evenwel nog geen sprake. Toch onttrekt het zich gelukkig niet geheel en al aan
de agrocritic.
Uit Duurzame landbouw is wereldwijd ecologisch en sociaal (Wervel, Werkgroep
voor een Rechtvaardige en Ecologische Landbouw), ' 99 :

Nochtans zijn het deze op zelfvoorziening gerichte landbouwsystemen die aange-
past zijn aan de natuurlijke ecologische diversiteit. ...  Energie, meststoffen en
pesticiden vernietigen de duurzame productiemiddelen en productiemethoden die
binnen het organisch kader van plaatselijke gemeenschappen beschikbaar zijn.
De erosie aan kennis van de plaatselijke landbouwmethoden is een verlies voor
altijd, het is vijf na twaalf. De neoliberale logica marginaliseert de subsistentie-
economieŽn van de plaatselijke gemeenschappen. Het daaruit voortvloeiende
beleid knipt de band tussen de landbouwproductie en de noden van de plaatse-
lijke bevolking door.
Sprekend over kleinschaligheid en de plaatselijke zelfvoorziening mogen we het
probleem niet reduceren tot een marginaal of onbelangrijk deelprobleempje binnen
een groter algemeen kader. Eťn voorbeeld ter illustratie van de enorme omvang
die deze problematiek aanneemt: anderhalf miljoen kleine boeren afkomstig uit
het zuiden en het centrale deel van BraziliŽ emigreerde tussen 1975 en 1988 naar
RodŰnia (het westelijke deel van het Amazonegebied). Reden van deze migratie-
golf? Ze werden uit hun oorspronkelijk woongebied verdreven om de 'modernisering'
van de landbouw mogelijk te maken. De landbouw richtte zich onder impuls van de
Braziliaanse regering steeds meer op handelsgewassen voor export-, zoals soja,
sinaasappel, tarwe en katoen.
----------------------------------------------
http://www.sdnl.nl/gv3k99-b.htm

In onder andere Nederland de laatste eeuw(en) langzamerhand en na de tweede
wereldoorlog vrijwel geheel weggemoderniseerd, deze zelden onder gunstige voor-
waarden aanwezige, plaatselijke en private subsistentie-huishoudingen. 
Toch zijn het deze kleinstschalig zelfvoorzienende huishoudingen die, met inzet
van intelligent onderzoek en ontwikkeling, prospectief en ook retrospectief (histori-
sche dwaalwegen) zo veelbelovend in theorie toeschijnen, want potentieel in het
merendeel van menselijke behoeften en noden tegen minste kosten voorziend. 
Extrapolerend vanuit zodanige optimaal mens- en milieuvriendelijke huishoudingen
komt vervolgens als eerste de localiteit, varierend van gehucht tot grootstad, daar-
na de landstreek en het land als vertrekpunt van onder meer agrarische grondstof-
fen en producten in aanmerking.
Evenwel, aldus politiek en anderszins sympathiserend met locaal biologische, re-
gionaal ecologische, nationaal duurzame, continentaal sociale dan wel mondiaal
humane marktdoelstellingen worde gelet op voldoende tweerichtingsverkeer en het
in ontwikkeling van liberalisme en socialisme verontachtzaamde: (gelijk) recht op
grond, basisinkomen, zelfbouw.      pp.
                                                                                ^
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------
De ecologische voetafdruk

Het verband tussen bevolking, leefwijze en beschikbaar aardoppervlak wordt met
'Our ecological footprint' van de canadese professoren Wackernagel en Rees op
een eigentijdse manier onderzocht.
Niet alleen ruimte ingenomen door agrarische productie van grondstoffen, door
wonen, werken, vervoeren, recreeren, maar ook door denkbeeldige bossen, die
bij verbranding van fossiele brandstoffen vrijkomende CO2 absorberen.
Wie middels consumptiepatroon direct en indirect veel (fossiele) brandstof ge-
bruikt scoort extra hoog op de afdruk, die voor het overige door wijze van voeden,
kleden, wonen, vervoeren, recreeren en dergelijke wordt ingevuld.
Geen eenvoudige opgave het nalopen van de productieketens van diverse con-
sumptieve varianten op energie en oppervlak en over correcte interpretaties zal
zich op de achtergrond enige discussie afspelen. In engere zin, hoe zat het onder
veel meer ook al weer met de fles van glas, karton of plastic. En in ruimere zin,
afgezien van de energie-omrekening (1), de status bijvoorbeeld van minder
vruchtbare oppervlakken, van arctise gebieden en water, of het gegeven dat
bioindustrie en flatgebouw goed zijn voor de voetafdruk.
In toelichting bij computerprogramma's (2) ter berekening van de voetafdruk wordt
hierover echter niet moeilijk gedaan. Gelukkig misschien ook maar, want voordat
de vierkante meters, voetbalvelden of hectaren eruit rollen heeft respondent al ge-
noeg aan het hoofd.(3)
Voor ongeduldigen zijn er korte berekeningen (quick scans) zoals op
www.voetaf-
druk.n
l van de Nationale Jeugdraad, alwaar eveneens, niet onwijs, de oppervlak-
score van alleen voedingspatroon kan worden nagegaan.

Zo geen voetafdrukgekte dan toch niet onopgemerkt gebleven in de lage landen,
want naast de Mondiale Voetafdrukcampagne van De Kleine Aarde (voetenbank)
of de Foot Fight van de Jeugdraad laten diverse andere sites zich niet onbetuigd
op het item. (4)
De bedoeling van een en ander is uiteraard vergroting van het inzicht (op onder-
zochte aspecten) in consumptieve gedragingen en tal van aanwijzingen om de
berekende voetafdruk te verkleinen worden dan ook vermeld.
Wat spaarlampactivistis over het algemeen maar soms ook een frissere noot (5)
die evenwel geen pendant vindt in *bouw je eigen ecoplus huis met grondstoffen
vooral uit de regio.
De relatieve open goal van wonen bij werken, werken bij wonen, en waarbij
werken te substitueren door scholen, blijft eveneens onderbelicht.
----------------------------------------------------------------------------------    pp.

1. Het broeikaseffect zal in z'n weliswaar af te remmen maar niet meer te stoppen
uitwerkingen nog moeten blijken, toch lijkt het goed met Utrecht aan zee (meer
hogerop wonen) rekening te houden zonder een betrekkelijk snel invallende
nieuwe ijstijd geheel uit het zicht te verliezen. Naderende olie- en gastekorten
overigens zijn naar alle waarschijnlijkheid acuter en ook daarom (fossiele)
energiebesparing prioriteit een, twee en drie, groene stroom vier.
2. bv. die van het van Hall Instituut, op te halen bij
www.voetenbank.nl.
3. ' Bijna zoals bij een belastingaangifte, zijn er voor het berekenen van de
Ecologische Voetafdruk - de 'milieubelasting' - ook aardig wat gegevens nodig.
Het werkt vlotter om ze op voorhand bijeen gezocht te hebben, zeker wanneer het programma in klasse- of groepsverband gebruikt wordt. Hieronder volgt een
overzicht van de benodigde 'papierwinkel'. De eerste drie zijn van vitaal belang;
voor de overige onderdelen (huur, inboedel e.d.) worden in het programma zelf
richtwaarden gegeven. Maar hoe meer u met schattingen gaat werken, hoe
minder precies de berekening van de Ecologische Voetafdruk zal zijn.'
4. waaronder 
www.ecoscore.be/nl en www.voetafdruk.be .
5. zie bv. de maatregelen vermeld bij het van Hall programma : * Verbouw je eigen
voedsel, indien enigszins mogelijk! * Eet de producten van het seizoen. * ...
* Koop voedsel uit de eigen regio. * Eet minder vlees; het rendement vergeleken
met plantaardig voedsel is maar tien procent, dat wil zeggen dat er tien keer
zoveel plantaardige eiwitten nodig zijn als uiteindelijk in het vlees terechtkomen. *
... * ... * ... * Kies retourverpakkingen, als dat niet mogelijk is enkelvoudige
verpakkingen, berucht is het blikje drank van een niet te scheiden legering van
aluminium en andere metalen, en de chipszak die een binnenlaag van aluminium
ondeelbaar gehecht aan een buitenlaag van kunststof kent!

                                                                                                      
^
-------------------------------------------------------------------------------------
Kleinste voetafdruk

Hoe het verder zij met de voetafdruk, retrospectief werpt ie licht op het volgende:

                                            MODEL                          
Revolutie

Ik ben daadwerkelek bereid te bewijzen
en daag wie dan ook uit te ontkennen
dat ik mij in m'n stoffeleke behoeften
overvloedig en nagenoeg volledig kan voorzien
van de kwart hectare aarde die mij in dit land
eerlekheidshalve toekomt.

Voorwaarden

De grond, een half voetbalveld, wordt ons gegeven
alsmede, bij wijze van investering
vijf jaar w.w. uitkering en een nauw omschreven dekking
van medise risico's.

Bewijs

Zonder verdere bronnen van inkomsten dan dit
en dat wat groeit en bloeit zing ik het
in ons half automatis en centraal verwarmd tuinhuis
' Walden 3 ' dat daar, als niemand het ontmantelt
over driehonderd jaar nog altijd staat
voorlopig zeker tien jaar uit. Wie ?

En waar

Ligt over 26 jaar in dit land een ring 1001
waar zoveel mensen zich in hun stoffeleke behoeften
nagenoeg volledig voorzien van de 271 hectaren aarde
die hen omringen ?

------------------------- *

* in Walden drie, poŽtis essay. (' 76) en in Een planologie voor de
voetganger. (bloemlezing), uitgave Studio zelfvoorziening.

Enkele tienduizenden hectaren golfterrein inmiddels verder, miljarden
ontwikkelingshulp, ... , ach, sociale wetenschap.    pp.

Lees evt. verder
Walden goodbye. (nwsbrf 33)
                                                                                                      
^
-------------------------------------------------------------------------------------
GRONDOPPERVLAK NODIG VOOR DE VERBOUW VAN (VOEDSEL)-
GEWASSEN PER PERSOON IN m2.


Volgens:                                      A                   B                 C                 D

melk, zuivel *1                           816                600             (750)             685
vlees (koeien)                                                1200
granen *2                                  378                120             (500)             450
suikerbieten                                38                  50
koolzaad                                   101
peulvruchten                               78                                     250             434
groenten                                     66                  20                                   57
fruit                                            39                  50                                   60
aardappels                                  16                  20               250              75
gras + klaver                                                                       750
tarwe                                                                                  250
gerst                                                                                  250
wortels                                                                               250

woningen + boomgaard + moestuin                                       500

vloeibare brandstof                                         4400
verwarming (hout,warmte/kracht)                     3800
electra (hout + wind/zon)                                  400
bouwmaterialen/ grondstof voor
chem. prod.                                                   1100

Totaal                                      1532                                  2500            1761
                                              ====                                 ====           ====

*l : vlees als bijprodukt van melkkoeien

*2 : bij A, ruim gebruik, bijna de helft van het aantal caloriŽn en lage opbrengst
door ecologische landbouw. (extensief)
      bij B, matig gebruik, hoge opbrengst.

A : Intermediair van 14 april ' 78, mogelijkheden voor kleinschalige biologische
landbouw.
Verbruik 2350 kcal per hoofd per dag en dierlijke produktie tot 1/4 teruggebracht.
Kringloopboerderij: 3 ha weiland, (3 melkkoeien + kleinvee), 2 ha akkerbouw en 1
ha tuinbouw.
B : De Kleine Aarde zomer 1990, bereken je energierantsoen. Gemiddelde
voedselpakket van het huidige Nederland.
C : Leven van het Land, John Seymour, ' 79-' 88. 2.5 ha genoeg voor een groot
gezin (10 personen?)
D : Studio Zelfvoorziening, het oppervlak van een zelfvoorzienende huishouding,
Peter Piscaer, 1990.
*
------------------------------------------------------------------------------------------------------
                                                                           
Rein de Jong, ' 92. **

zie Studio, plannen-projecten, Plan leeftuin-toevoegingen.
**  voor andere artikelen van Rein de Jong (overleden in ' 99) zie Nieuwsbrief ar-
chief, Bladeren/Zelfvoorziening.
                                                                                                     
^
------------------------------------------------------------------------------------
Tuinvreugd, half juni

De pronkbonen beginnen zich al aardig om de stokken te winden. In tegenstelling
tot voorafgaande jaren komen ook de sperziebonen goed op. Vrij veel heggerank
in een van de perceeltjes. Vanaf flinke afstand lijkt het soms doelgericht op een
stok met beginnende bonen af te groeien.
De tuinbonen zijn bijna oogstbaar. Weinig luis (spiritus, zeepsop) dit jaar.
Peultjes tieren welig. Niet ontdekt nog door houtduif of kraai, misschien omdat,
tussen rabarber en tuinbonen, licht overwoekerd met onkruid.
Van in de 'wilde' tuin vorig jaar uitgezette aardappelen er geen meer terugge-
vonden. Veldmuis, mol of anderszins zullen er oorzaak van zijn. De regulier
gezette gaan, waarschijnlijk vanwege te karige bemesting, eveneens niet erg
hard. Uit de verzamelde mulch op het voor suikermais bestemde gedeelte
schoten ze daarentegen overvloedig op. Met die verder op de compoststort en
-hoop zullen ze het dit jaar moeten doen. De mais een keer overgeslagen.
Voldoende ervan nog in droogvoorraad.
Het wegharken van de soms flink begroeide mulch levert weliswaar nieuwe mulch,
maar is, minder dan spitten, redelijk zwaar werk. Met teveel aarde erin moet het
dan nog eens worden omgezet en verspreid voordat het droog naar de mulchberg
kan.

De wilde of semi vrije groei tuin zal nog de nodige creativiteit en wat overuren bui-
ten de 1 ochtend per week vergen. Lijkt nu door gras gedeeltelijk, brandnetels en
frambozen te worden overgenomen. De al eerder aanwezige aardperen, braam-
struik en dille doen het goed, in het grasgedeelte uitgezette aardperen en frambo-
zen minder. Of de tussen het gras aangebrachte en aanvullend van compost te
voorzienen pompoenen wat worden ?. Dit jaar voorlopig alleen nog wat dille-
scheuten en hier en daar alvast wat pastinaakzaden toevoegen.

Een al eerder vrij groeiende rode bes is rijkbeladen dit keer en nog niet door de
vogels ontdekt. De bessen merendeels verwerkt in de rabarber inmaak.

Dieptekas
In de huistuin, tegen een gevel, onder een aan te brengen plastic golfplaat ver-
lenging van het dak, een dieptekas in aanleg. Een wat warmere koude kas en
staande tuinieren, onder meer, zouden er de voordelen van zijn. Eindelijk
ordentelijke tomaten, basilicum, ... . Een bijna drie meter lange loopgang van 45
breed en 80 diep, opzij ervan aarde-werkbanken van 30 en 45 breed. Het 60 hoog
opstaande zijmuurtje uit puin vooral opgetrokken.

jun' 010. Plastic golfplaat (troebel geworden) later vervangen door glas.

Soep (2.5 l.)
gemalen hazelnoot.
peultjes.
dillebladen.
tuinmeldetoppen.
enkele papaverbladen.
*
stukjes gedroogde paardebloemwortel.
kruidenbouillontabletten of -poeder voor 1 l.
twee eieren.
selderie.
...

* van horen zeggen
----------------------------    pp.
                                                                                                     
^
==============================================