Paardenmest composteren: zo doe je het stap voor stap

Paardenmest composteren is de beste manier om ruwe mest om te zetten in een rijke, veilige bodemverbeteraar voor je tuin of land. Het proces duurt zes maanden tot een jaar, afhankelijk van hoe je de hoop beheert. Doe je het goed, dan heb je aan het einde een donkere, kruimelige compost zonder scherpe geur die je veilig rond planten kunt gebruiken.

Waarom paardenmest composteren en niet direct gebruiken?

Verse paardenmest is te “heet” om direct op je planten te gooien. De hoge concentratie ammoniak en de aanwezige bacteriën kunnen wortels verbranden en gewassen beschadigen. Door te composteren breek je deze stoffen af en maak je de voedingsstoffen, zoals stikstof, fosfor en kalium, geleidelijk beschikbaar voor de bodem. Bovendien worden onkruidzaden en mogelijke ziekteverwekkers tijdens het composteerproces grotendeels gedood door de hoge temperatuur in de hoop.

Paardenmest bevat ook veel stro of zaagsel als strooisel. Dit koolstofrijke materiaal helpt juist bij het composteren: het zorgt voor de juiste verhouding tussen koolstof en stikstof, wat het proces op gang houdt. Een hoop met alleen mest zonder strooisel composteert minder goed en wordt eerder een natte, stinkende brei.

Paardenmest composteren: de juiste opbouw van je hoop

Een goede composthoop begint met de juiste plek en opbouw. Kies een plek die enigszins afgeschermd is van wind en direct zonlicht, zodat de hoop niet te snel uitdroogt. De ideale grootte is minimaal één kubieke meter, want een kleinere hoop bereikt de temperatuur niet die nodig is om het materiaal goed af te breken.

Leg de hoop als volgt op:

• Begin met een laag grof materiaal zoals takjes of stro van ongeveer 10 tot 15 centimeter, zodat er lucht onder de hoop kan komen.
• Voeg daarna laag voor laag paardenmest met strooisel toe.
• Wissel af met groenafval, keukenresten (groente en fruit) of wat tuinaarde om de bacteriepopulatie te verrijken.
• Houd de hoop licht vochtig, vergelijkbaar met een uitgeknepen spons. Te nat belemmert de zuurstoftoevoer; te droog stopt het proces.

Hoe lang duurt paardenmest composteren?

Bij een actief beheerde hoop, waarbij je regelmatig omspit en de vochtigheid controleert, ben je klaar na ongeveer zes maanden. Laat je de hoop met rust, dan duurt het eerder negen maanden tot een jaar. De snelheid hangt af van drie factoren: lucht, vocht en temperatuur. In de kern van een goed opgebouwde hoop kan de temperatuur oplopen tot 50 tot 70 graden Celsius. Op die temperatuur werken de bacteriën het hardst en worden onkruidzaden gedood.

Een praktische aanpak: maak in het voorjaar een nieuwe hoop van de mest die de winter is opgeslagen, en gebruik in het najaar de gecomposteerde mest van het voorjaar. Zo heb je een constante voorraad klaar materiaal.

Omzetten: waarom en hoe vaak?

Omzetten is de belangrijkste handeling bij het composteren van paardenmest. Hiermee breng je zuurstof in de hoop, wat de bacteriën nodig hebben om te blijven werken. Zet de hoop minstens eens per vier tot zes weken om. Schep daarbij het buitenste, nog niet vergane materiaal naar het midden, want daar is de temperatuur het hoogst.

Je merkt dat het omzetten werkt doordat de hoop na het omzetten opnieuw begint te “roken” of stomen. Dat is waterdamp en een teken dat het proces weer actief is. Komt er na het omzetten geen warmte meer vrij en ziet de compost donker en kruimelig uit? Dan is de mest waarschijnlijk klaar.

Wanneer is de compost klaar?

Rijpe compost van paardenmest herken je aan een aantal kenmerken:

• De kleur is donkerbruin tot zwart.
• De structuur is kruimelig en los, niet meer klonterig of vezelig.
• De geur is aards en neutraal, niet meer scherp naar ammoniak of mest.
• Je herkent het originele stro of de mestbolletjes niet meer terug.

Twijfel je of de compost rijp genoeg is? Doe dan de kiemtest: vul een kleine pot met de compost, zaai een snelkiemend zaad zoals radijs en kijk of het normaal kiemt. Kiemt het slecht of worden de zaailingen geel, dan heeft de compost nog meer tijd nodig.

Veelgemaakte fouten bij het composteren van paardenmest

De meest voorkomende fout is een hoop die te nat wordt. Dit gebeurt als er geen afdekking is bij hevige regen. Een simpele afdekking met een stuk zeildoek of houten platen voorkomt dit, maar laat de zijkanten open zodat er toch lucht bij kan. Een volledig afgesloten hoop gaat rotten in plaats van composteren, wat een onaangename geur geeft en het proces stokt.

Een andere valkuil is te weinig koolstofrijk materiaal. Als je alleen pure, natte mest composter zonder strooisel, is de verhouding koolstof en stikstof scheef. Voeg in dat geval extra stro, droog bladeren of houtsnippers toe om de balans te herstellen.

Gecomposteerde paardenmest is een waardevolle, gratis bodemverbeteraar als je zelf paarden houdt. Met de juiste opbouw, regelmatig omzetten en geduld van een half jaar tot een jaar haal je er het maximale uit, zonder kosten voor aanschaf van kunstmest of tuinaarde.